"GüzeliKurtarmak", son zamanlarda okuduğum en güzel kitaplardan biri. Güney Koreliyazar Byung-Chul Han'ın kaleme aldığı kitap hem konusu hem de temel kavramlarüzerinden yaptığı değerlendirmeler ile oldukça ilginç bir çalışma.
1959Güney Kore doğumlu olan Byung-Chul Han, mühendislik temel eğitiminden sonrafelsefe ve teoloji alanında eğitimler almış. Felsefe, kültür teorisi, estetik,iletişim, medya teorileri, şiddet, erotizm gibi konularda çalışmalar yapan Han;kaleme aldığı yirmiden fazla kitapta, bu konulara felsefi bir bakış açısıyladerinlikli izahlar ve eleştiriler ortaya koyan bir yazar.
Kitabına" Pürüzsüzlük çağımızın alametidir ." cümlesiyle giriş yapan Han, " Pürüzsüzlükyaralamaz. Ne de direnç gösterir. Beklediği like'dir (beğeni). Pürüzsüz nesnezıddını iptal eder. Her negatiflik defedilir. " diyor. Oysa negatiflik,sanat için elzemdir. Negatiflikte insanı sarsan, alt üst eden, meydan okuyanşeyler vardır ve insana "Hayatını değiştirebilirsin." çağrısı yapar.Pürüzsüzlük ise kişiyi alt üst etmez, sadece beğendirir. Kişide bir değişimisteği uyandırmaz.
Diğertaraftan pürüzsüzlüğün dünyası; negatifliğin, acının, yaranın, kırığın,kabahatin kabul görmediği saf pozitifliğin dünyasıdır. Burada güzelpürüzsüzleştirilmiştir. Güzel olan ise "beğen"de tükenmiştir. Han'ın " Estetikleştirme,estetik kılmamaya dönüşmüştür ." tespiti, güzelleşme adına cildine-doğayabirçok dış müdahalede bulunan insanların doğallıktan uzaklaşan "garip-acınası"halinin izahı gibi.
Han'agöre, pürüzsüzlüğün psikolojik etkisi ise oldukça ilginçtir; kişiyi dokunmayaçağırır: " Pürüzsüzlüğün pozitifliği dokunsal mecburiyeti tetiklemektedir.İzleyiciyi mesafenin eksikliğine yani dokunmaya davet etmektedir. Fakat estetikbir yargı, düşünsel bir uzaklığı gerektirir. Pürüzsüzün sanatı bunu iptal eder ."
RolandBarthes'ten yaptığı bir alıntı ile dokunma hissinin, en büyülü his olan görmehissinin aksine "hislerin en gizem bozucusu" olduğunu söyleyen Han; mesafeolmadan gizem olamayacağını, gizemin bozulmasının ise her şeyi eğlenilebilir vetüketilebilir kılacağını ifade ediyor: " Görme hissinin aksine dokunmaşaşırtmaya muktedir değildir. İşte bu yüzden pürüzsüz dokunmatik ekran gizeminbozulmasının ve tüm tüketimin mekanıdır. Neyi beğendiysen onu ortaya çıkarır ."Han'ın bu tespiti, adeta günümüz ilişkilerinin üç günde neden tükendiğinincevabı gibi.
Pürüzsüzlüğü,çağın gizemini bozan bir like/beğeni alameti olarak niteleyen yazar; sanatı,politikayı, ticareti, iletişimi, sağlığı, cinselliği, eğlenceyi bu yaklaşımlabirbirine bağlayıp "güzel" olana bakışımızı tenkit ediyor. "Neden pürüzsüzügüzel buluyoruz?" sorusuna verdiği cevaplar ile elimizden kayıp giden "güzel"ikurtarmanın yollarını bize göstermeye çalışıyor.
Han'ınözellikle sosyal medya ve cinsellik (erotizm ve pornografi) üzerine söylediklerioldukça önemli ve sarsıcı. Ona göre sosyal medyanın bize sunduğu pürüzsüzgörsel iletişim, bir bulaşıcı hastalık kadar estetik mesafeden yoksundur. Çünkünesnelerin kusursuz görünürlüğü bakışa zarar verir. " Fakat mevcudiyetin veyokluğun, örmenin ve örtüyü açmanın ritmik değişimi, bakışı canlı tutar ... Görünürünpornografik uzun süreli mevcudiyeti ise hayali olanı yok eder. "
Pürüzsüzolmanın güzelin en önemli ölçütü kabul edildiği günümüzün temizlik ve hijyentakıntılı toplumu, negatifliğin her türünü iğrenç bulan bir pozitif toplumdur.Oysa negatiflik olmadan tecrübe olmaz. Tecrübenin olmadığı salt beğenicanlılığı yok eder.
Han'agöre modern insan ise güzeli beğenmenin öznesidir. Oysa güzel, hazzınötesindedir. Güzel pürüzsüzden başka bir şeydir. Güzelin seyri ise hazzı değil,şoku meydana getirir. Bunun içindir ki gerçek güzel sarsıcı ve acı vericidir.
Günümüzdebeğeni ve haz kaygısıyla pazara çıkarılan ve tüketilen güzel, estetik kaygıdançok uzaktır. Çünkü estetik görü tüketimsel değil, düşünceye aittir. " Güzellik, tarihsel olarak, uzun bir süresadece ahlakı ve karakteri ifade edebilmekle ilgiliydi. Günümüzde isegüzelliğin karakteri tamamıyla seksiliğe boyun eğmiştir. "
Bedenincinselleşmesi, bedenin ticarileşmesine ve güzellik endüstrisinin doğuşuna nedenolmuştur. Bu da güzelliği cinselleştirerek tüketilebilir hale getirmiştir.Dolayısıyla cinsel arzuya dayanan kendilik, tüketim kapitalizminin birürünüdür. Gelinen noktada tüketim kültürü, güzelliği giderek artan bir şekildeuyarıcılığa ve eğlenceye tabi tutarak güzelin artı değerlerini yok etmektedir.Han'a göre seksilik, ahlaki güzelliğin ve karakter güzelliğinin karşıtıdır.
Han,işte bu noktada örtmenin estetik boyutunu sarsıcı cümlelerle ele alır: " Güzelsaklıdır. Gizlemek güzellik için aslidir. Şeffaflık güzellik ile anlaşamaz.Güzellik zorunlu olarak bir görünümdür, içinde opaklık barındırır. Opak gölgelidemektir. Örtüyü kaldırma ise büyüğü bozar ve onu tahrip eder. Bu yüzden güzeldoğası gereği örtüsü açılamayandır. "
"GüzeliKurtarmak"; selfi merakının altındaki psikoloji, yaralanmanın ve felaketinestetiği, güzelin ideali, politika ve güzellik ilişkisi, ahlak ve güzellikilişkisi, beden krizi ve pornografi başta olmak üzere birçok konuda oldukçaderinlikli izahlara sahip bir çalışma.
"GüzeliKurtarmak", çağı okumak ve anlamak isteyenlerin başucu kitaplarından biriolmaya layık bir kitap. Bize gösterilenlerin, ezberletilmeye çalışılanlarıngüzellikle ve gerçeklikle alakasını sorgulayanların oldukça faydalanacağı, bizitüketim kültürünün tahakkümünden kurtulmaya davet eden ve her satırındaokuyucuyu sarsan ve şaşırtan bir içeriğe sahip bir çalışma.
Kültürümüzüngüzelliğe-güzele bakışına (Anadolu irfanı) yakın düşünceleri ile dikkat çekenHan, felsefi açıklamalar ile düşüncelerimizin sabitlenmesini sağlayan biriçerik sunuyor bize.
12.04.2023
