Öyle bir devirde yaşıyoruz ki artık içerikten çok ambalaj satıyor. İnsanlar kötü bir şeyi bile öyle afili, öyle vizyoner, öyle kişisel gelişim soslu kelimelerle pazarlıyor ki karşıdaki sorgulamaya çekiniyor. Ambalaj o kadar parlak ki kimse içine bakmak istemiyor.
Algı, gerçeği yuttu gitti.
Bunu en güzel anlatan şeylerden biri de şu eski fıkra:
Uzun zamandır görüşmeyen iki kadın bir misafirlikte karşılaşmış. Laf lafı açmış, konu çocuklarına gelmiş.
Biri sormuş:
— Eee, sizin kızdan ne haber?
— Vallahi ne olsun, geçen sene işe girdi biliyorsun. Başını kaşıyacak vakti yok zavallının.
— Hayırdır, ne iş yapıyor?
— İlk zamanlar geceleri fazla mesaiye kalıyordu. Sonra hafta sonları da çalışmaya başladı. Patronu bizim kızı çok sevmiş. Her işi ona veriyormuş.
— Maşallah!
— Sonra Ankara seyahatleri başladı. Patron nereye, bizim kız oraya. Ardından Paris seyahatleri falan… Baktılar böyle olmayacak, patron bizim kıza bir de ev tuttu. Deli gibi çalışıyor evladım. Allah herkese böyle çalışkan evlat nasip etsin!
Kadın uzun uzun anlatmış. Kızının ne kadar çalışkan, fedakâr, başarılı olduğunu ballandıra ballandıra sıralamış.
Sonra arkadaşına dönmüş:
— Eee, peki sizinki ne âlemde?
Öteki kadın hiç istifini bozmadan cevap vermiş:
— Vallahi bizimki de orospu oldu ama ben senin kadar güzel anlatamıyorum!
⸻
Fıkradaki kelimeye takılıp asıl meseleyi kaçırmayalım.
Burada anlatılan, iki kadının kızlarından çok, insanların aynı davranışı nasıl farklı hikâyelere dönüştürebildiği.
Fıkrayı her hatırladığımda aklıma aynı soru geliyor:
Acaba hayatta önemli olan ne yaptığımız mı, yoksa yaptığımızı nasıl anlattığımız mı?
Çünkü artık her şeyin güzel bir açıklaması var.
Başarısızlığın adı deneyim.
Tembelliğin adı kendine zaman ayırmak.
Sorumsuzluğun adı özgür ruhlu olmak.
Bencilliğin adı kendini sevmek.
Kabalığın adı dürüstlük.
İkiyüzlülüğün adı diplomasi.
Bir de bunları öyle güzel anlatanlar var ki insan neredeyse kendinden utanıyor!
Demek ki mesele ne yaptığımız değilmiş.
Yaptığımız şeye ne isim verdiğimizmiş!
⸻
Bir insan düşünün.
Hayatında doğru dürüst hiçbir sorumluluk almamış. Ama kendisini dinleseniz dünyayı sırtında taşıyor.
Bir başkası yıllardır aynı yerde sayıyor. Anlattığına bakarsanız sürekli gelişiyor, dönüşüyor, kendini yeniden keşfediyor.
Bir diğeri herkese tepeden bakıyor.
Sorunca: “Ben biraz mükemmeliyetçiyim.”
Yahu kardeşim, belki de mükemmeliyetçi değilsin, sadece geçimsiz bir adamsın!
Ama anlatım güzel. Hakkını yemeyelim.
⸻
İş hayatında da durum farklı değil.
Çalışanlara nefes aldırmayan yönetici: disiplinli.
Kimseye söz hakkı tanımayan: güçlü lider.
Her işe karışan: süreci yakından takip eden.
Hiçbir işi beceremeyen: vizyoner.
Toplantı yapılıyor. Toplantının değerlendirme toplantısı yapılıyor. Sonra onun da sonuçları üzerine yeni bir toplantı.
En sonda açıklama geliyor:
“Çok verimli bir toplantı gerçekleştirdik.”
Ne değişti? Hiçbir şey.
Vallahi bu memlekette toplantılardan elektrik üretilebilse enerji sorunumuz kalmazdı!
⸻
Eğitim dünyası da bundan muaf değil.
Öğrenci çalışmıyor.
“Henüz öğrenme motivasyonunu bulamadı.”
Ödev yapmıyor.
“Kendi öğrenme sürecini yönetmeyi öğreniyor.”
Dört işlem bilmiyor.
“Üst düzey düşünme becerilerini geliştirmeye odaklanıyoruz.”
Yahu çocuk dört işlem yapamıyor!
Biz ona problem çözme stratejileri anlatıyoruz.
Elbette her başarısızlığın nedeni çalışmamak değil. Ama öğrencinin kendi sorumluluğunu da yok sayamayız.
Bazen mesele gerçekten o kadar basit:
Çocuk çalışmıyor.
Biz ise öyle güzel cümleler kuruyoruz ki neredeyse çalışmayan öğrenciyi tebrik edeceğiz.
Çocuğun çalışmamasına bilimsel bir isim bulmak, onu çalıştırmıyor.
⸻
Bir de sosyal medya var.
Orası zaten fıkradaki ilk kadının memleketi.
Herkes mutlu. Herkes başarılı. Herkes kendini bulmuş.
İşinden ayrılıyor: “Yeni yolculuğuma başlıyorum.”
Sevgilisinden ayrılıyor: “Kendimi seçtim.”
Kimseyle geçinemiyor: “Enerjimi koruyorum.”
Yahu belki de bazen sorun sensindir!
Hiç düşündün mü?
Ama yok. Sorun bizde olmaz.
Biz yalnızca kendimizi keşfederiz.
⸻
Aslında bütün mesele şu:
Yanlış yapmak ayıp değil. Başarısız olmak da ayıp değil. Bazen tembel, bazen bencil, bazen korkak olabiliriz. İnsanız.
Ama bunların hepsini birer erdeme dönüştürmeye çalışmak başka bir şey.
Çünkü insan kendi kusurunu güzel anlatmaya başladığında, bir süre sonra onun kusur olduğunu da unutuyor.
İnsan başkasına yalan söylediğinde en azından gerçeği kendisi bilir. Ama kendine yalan söylemeye başladığında iş değişir.
Artık ortada yalan söylediğini bilen biri bile kalmaz.
İnsan kendi hikâyesinin hem yazarı, hem anlatıcısı, hem de en sadık dinleyicisi olur.
⸻
Bu köşede her hafta bir şeylere söylendiğimin farkındayım.
Bazen eğitime, bazen yöneticilere, bazen topluma…
Bazen de kendime.
Yazıyorum, eleştiriyorum, kızıyorum, dalga geçiyorum.
Sonra dönüp bakıyorum.
Ne değişmiş?
Pek bir şey değil!
Nezihe Meriç’in şu sözlerini okuyunca kendimi gördüm:
“Kimsenin aldırdığı yok elbette. Ben kendi kendime söyleniyorum. Kendi kendime protesto ediyorum… Güzel güzel anlatmıyor değilim. Anlatıyorum. Yerden göğe hak veriyorlar. O kadar. Sonra dünya gene öküzün boynuzunda dönüp duruyor.”
İşte tam da böyle!
Herkes hak veriyor. Herkes aynı şeylerden şikâyetçi.
Ama kimse üzerine alınmıyor.
Belki ben de her hafta yazıp çizerek bir şeyleri değiştirdiğime inanıyorum.
Belki ben de kendime güzel bir hikâye anlatıyorum.
Kim bilir?
⸻
Neyse…
Fıkradaki iki kadından biri uzun uzun anlatmış. Öteki tek cümlede meseleyi bitirmiş.
Hangisinin gerçeği anlattığını bilmiyoruz.
Ama ikisinin de kendi anlattığına inandığından neredeyse eminiz.
Şimdi dönüp kendimize bakalım.
Kaçımız gerçekten anlattığımız insanız?
Kaçımız kendimize bile itiraf edemediğimiz şeyleri başarı hikâyesi diye anlatıyoruz?
Yoksa hepimiz aynı haltı yiyip kimin daha güzel anlattığına mı bakıyoruz?
Ya da daha kötüsü…
Hepimiz kendi anlattığımıza mı inanıyoruz?
