Arastakonusu bana Prof. Dr. Metin Sözen 'inemanetidir. Muğla'ya geleceğim zamanlarda TRT'de Taşların Dili diye harika bir belgesel seyretmiştik. O güne kadartürküleriyle ve turizmiyle bildiğimiz Muğla, meğer bir mimarî zenginliklerşehri imiş. Programın yapımcısı metin hoca idi ve Muğla'ya geleceğim günlerdekendisine telefon edip belgeseli hatırlatarak "O taşları konuşan evlerin olduğuMuğla'ya gidiyorum değerli hocam." dedim. Heyecanlandı ve bilirsiniz, heyecanlıheyecanlı da konuşur. Bana önce Arasta'yı anlattı kısaca ve ekledi "Elazığ'daki(O yıllarda Elazığ'da idim ve Metin hoca ile orada da beraber olup şehrikurtarma işlerine girişmiştik.) ŞirePazarı ve Kapalı Çarşı 'ya benzerama dokusal birliği ve yoğunluğu daha fazladır." dedi.
Muğla'yagelir gelmez (6 Nisan 1994) şehri merak ettim ve ilk işim Şâhidî'yi ziyaretedip destur almak oldu); arkasından Arasta'yı gezdim ve Metin hocanın az bilesöylediğini anladım.
Ogün bugündür arasta ile hep meşgul oldum. (Metin hoca Pazar yerini de anlattı.İnşallah Pazar yerini de konuşuruz.)
BelediyeBaşkanımız Dr. Osman Gürün , Arastaile ilgili toplantı düzenledi; üniversiteyi temsilen ben gittim.
Valimiz Dr. Ahmet Altıparmak Arasta ile ilgili bir toplantı yaptı; ben geneoradaydım.
2005yılında Prof. Dr. İlber Ortaylı hocaMuğla'ya geldi; ona Muğla'yı ben gezdirdim ve tabii ki Arasta'yı da gezdirdim.
BirAlman rektör gelmişti; ona da ben gezdirdim Arasta'yı.
Mimar Prof. Dr. İbrahim Numan geldiMuğla'ya; Arasta'yı ben gezdirdim.
Prof. Dr. Mustafa İsen geldi Muğla'ya,Arasta'yı beraber gezdik.
Arkadaşlarımagezdirdim arastayı, öğrencilere, misafirlere, gruplara gezdirdim.
Hergezdirmede bir şiir okuyormuşum gibi gezdik.
Gazetedeköşe yazıları da yazdım Arasta üzerine.
Sohbetlerdede konuştuk Arasta'yı.
Ama2 Ekim akşamı, Arasta'yı ilk defa bir toplantıda ele aldık ve kamuya Arasta'yıbir panelde anlattık.
Ocak-Şubataylarında Doç. Dr. Serkan Dirlik ile"çarşı edebiyatı" ve Muğla Arastasını konuşuyorduk. Panel fikri o zamanlardaçıktı ortaya. Serkan "Bunları bir panelde konuşalım hocam." dedi. Ben de"Konuşalım" dedim ve geçen haftaya kadar geldik.
MenteşeBelediyesi'nin desteğiyle, "Kültürel ve Ticarî Boyutlarıyla Arasta" panelini 2Ekim 2023 Pazartesi saat 18:00'de Konakaltı Kültür Merkezinde gerçekleştirdik.
Panelinalt yapısını Doç. Dr. Serkan Dirlik organize etti. Türkiye YazarlarbirliğiMuğla İl Temsilcisi olarak yönetici ve konuşmacı olarak bulunduğum paneldeMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Adnan Çevik , Doç.Dr. Öncü Başoğlan Avşar , Doç. Dr.Serkan Dirlik ve iş insanı GökhanÇağlav , Muğla arastasını değişik yönleriyle ele aldılar.
Ben,Müslüman-Türk şehirleşmesinin merkezinde, ulu camiler olduğunu; bu camileretrafında kurulan çarşılar, pazarlar,bedestenler, hanlar ile şehrin ekonomik hayatı kadar kültürel hayatının dazenginleştiğini; Muğla'nın arastasıyla, hanlarıyla ve geleneksel çarşısı ile buözelliğini beylikler döneminden beri koruduğunu belirttim ve böyle bir değerinyeniden yorumlanıp işlenmesiyle Muğla'ya bir marka değeri katacağını ifade edipbu ilk panelin belediye öncülüğünde gerçekleştiğini, sonraki toplantılarınbaşta Muğla Ticaret ve Sanayi Odası olmak üzere meslek odaları ve sivil toplumkuruluşlarında gerçekleştirileceğini dile getirdim.
Paneldeikinci konuşmayı yapan Prof. Dr. AdnanÇevik , Türk-İslam şehirlerinin gelişmesinin ulu camiler ve çarşılaretrafında olduğunu ve Muğla örneğinin bunu çok güzel temsil ettiğinibelirtti. Muğla'nın Ulucami merkezli biryapılanma ile kurulup etrafındaki başta Arasta olmak üzere çarşı ilegenişlediğini ifade etti ve Arasta'nın bu şehre marka değeri katacak birOrtaçağ özelliği gösterdiğini ilave edip, bu şehre marka değeri katmak üzereayrıca " Kanuni Yolu " projesini dehayata geçirdiklerini söyledi.
Sonrakikonuşmacı Doç. Dr. Öncü Başoğlan Avşar ,hava fotoğrafları üzerinden Muğla'nın beylikler, erken dönem Osmanlı,19. yüzyılOsmanlı dönemi ve cumhuriyet dönemi gelişmesini ve bu gelişmede çarşı veArasta'nın yerini anlattı. Ayrıca, şehir gelişiminde ve konut yapılanmasındamemurların önemini vurguladı; geleneksel mimariden modern mimariye geçiş ile Muğla'nınmimari zenginliğinin arttığına işaret etti.
Diğerkonuşmacı Doç. Dr. Serkan Dirlik ,Arasta esnafının tarihi ve güncel envanterini verip bunların tasnifleriniyaptığı konuşmasında, arastanın üretim ve tüketim kültürü açısındanprekapitalist dönemi yansıttığını ve buna bağlı olarak Arasta'da gelişen esnafgücünün dayanışmacı bir güç olduğunu belirtti. Doç. Dr. Dirlik, ayrıca esnaftanderlediği bazı anekdotları ve bu arada bir demircinin, körüklü ateşinde hayvankellesi ütelediği için "kelleci" lakabıyla anıldığını söyledi.
Panelinson konuşmacısı iş insanı Gökhan Çağlav ,babasının Kocahan'da karoser atölyesi olduğu için elli yıllarda çocukluğununarastada geçtiğini; arastanın onlar için hem bir iş mekânı hem de hayata atılmayeri olduğunu belirterek çeşitli hatıralarını aktardı. Çağlav, arastadaesnaflar arası mani atışmalarının da olduğunu, bu atışmalarla esnafın çokeğlendiğini belirtti ve Kocahan'ın kapısının dükkânlara baktığını ve dükkânlaraalışverişe gelen müşterilere, Çağlav, konuşmasında arastada çıraklığa heveseden çocukların bir ustanın yanına vardığında ustanın önce "Hünerin var mı?"diye sorduğunu ifade etti ve o yıllarda dükkânlar ile evler arasında küçükalış-verişleri getirip götüren çocukların olduğunu bunlara "Vaadı gelen (Vardıgelen) dendiğini ekledi.
Böylegüzel bir panel için imkân sağlayan sevgili Başkanımız Bahattin Gümüş'e vepanelin her şeyini hazırlayan Basın-Halkla İlişkiler Bürosundan Nejat Altınsoy ve Cemal Cem Dengiz 'e ne kadar teşekkür etsek azdır.
Bubir başlangıç idi. Bu paneli başka toplantılar da takip edecek. Sonrakitoplantı "Bellek Mekân Olarak Arasta" olacak.
MuğlaArastası, Türkiye'de bütün yönleriyle incelenen ilk Arasta olacak inşallah. Unvar, şeker, var, su var, yağ var. İnşallah helva da olacak.
