Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras geçen hafta sonunda Bayır Arena’da yapılan Deve Güreşlerinin ardından yaptığı paylaşımda “Muğla’mızın kadim kültürünü yaşatan ve dayanışmamızı pekiştiren Muğla Deve Güreşleri’ni bugün büyük bir coşkuyla gerçekleştirdik. Muğla olarak kültürümüze sahip çıkmaya, geleneklerimizi yaşatmaya devam edeceğiz!” dedi.

Kadim kültür...

Bir “Yörük Kültürü” olan bu kadim kültür Muğla'nın Bodrum, Milas, Yatağan, Menteşe, Fethiye ve Datça’da yaşatıldığı yazılıp çizilse de en iyi yaşandığı iki ilçeden biri Yatağan biri Bodrum’dur. Bir de Milas... Ki Bodrum’da hala deve yetiştirenler olduğu gibi, hala geleneklerini yaşayan yerli Bodrumluların gelinlerinin çeyizleri kız evinden oğlan evine deve ile taşınır...

En güzel arena da Bodrum’dadır.

Ki bu “kültür” salt mevsimi (Kasım-Aralık- Ocak-Şubat) geldiğinde develerin güreştirilmeleri değildir. Ritüelleri vardır...

+

Deve güreşleri genellikle olduğu gibi bu sene de 5 Ocak’ta Bodrum’da başladı. Çanakkale’den Antalya’ya Marmara, Ege ve Akdeniz’in 200’e yakın “tülüleri” Kızılağaç Deve Güreşleri Arenası'nda buluştu.

Bodrum Belediyesinin ev sahipliğinde “Festival” olarak düzenlenen etkinlik kaçıncıydı bilen yok. Kime sorduysam “Bodrum’da bu bildim bileli yapılır” yanıtı aldım.

Yılın ikinci deve güreşlerinin yapıldığı “24. Yatağan Geleneksel Deve Güreş Festvali” için “en istikrarlı olanı” diyebiliriz. Nedeni adında; 20 Ocak’ta 24’ncüsü yapıldı...

Orman Deposu’ndaki arenada güreşlere 6 ilden 130 deve katılırken, ev sahibi Yatağan Belediye Başkanı Mesut Günay yaptığı konuşmada, “Deve güreşleri, kültürümüzün ve geleneklerimizin önemli parçasıdır. Bu güzel etkinlikle hem ata sporumuzu yaşatıyor hem de dostluk ve birlik duygularını pekiştiriyoruz.” derken, Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras ise şunları söyledi:

“Deve güreşleri, geçmişten günümüze uzanan önemli bir kültürel mirasımızdır. Bu mirasın yaşatılmasında emeği geçen başta Yatağan Belediyemiz olmak üzere herkese teşekkür ediyorum. Muğla’nın dört bir yanından gelen vatandaşlarımızla bu güzel etkinlikte buluşmanın gururunu yaşıyoruz.”

+

Yatağan Festivali’ni Bayır Arenası’nda Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras’ın Menteşe Belediye Başkanı Gonca Köksal ile ev sahipliğini yaptığı Menteşe Festivali izledi...

Bayırlılar bu festivali kaç yıldır yapıyordu bilen yok. Şimdi yerel yönetimlerin ev sahipliğinde yapıldığı için ‘birincisi’ denir mi onu da bilmiyorum.

Bildiğim Bayır’ı saymazsak Menteşe’de en az 25 yıl deve güreşi yapılmadı... Menteşe’nin ‘boğa güreşleri’ ünlüdür.Onlarda Bayır’da, Yerkesik’te, Kafaca’da yapılır... Yeşilyurt’ta “Rahvan At Yarışları” yapılırdı... Yeşilyurt belde iken Mehmet Güner başkanın ardından gelenler geleneği sürdürmeyince, Muğla’nın rahvan atçıları kurdukları dernekle yarışları ilçe merkezinde yaşatmaya çalışsalar da olmadı. Osman Gürün gereken ilgiyi göstermedi...

Menteşe daha çok Ula, Yerkesik, Kafaca ve yine Bayır’da yapılan “boğa güreşleri” ile ünlüdür. Boğa güreşlerinin en görkemli arenası ile Ula’dadır. Belki Büyükşehir himayesinde “Rahvan at yarışları” da canlandırılır ve bu ata sporları bir düzene sokulur...

Deve Güreşleri denilince en az 50 yıllık, ama il merkezinde unutulmuş bir gelenek denilebilir. Deve güreşlerini ben il merkezinde en son çocukluğumda görmüştüm. Güreşler tabii kışın, Düğerek yolu üzerindeki “askeri alanda” bulunan orman deposunda tomruklardan kalan alanda yapılırdı. Bir seferinde güreşen develerden birinin seyircileri yararak Kışla Parka doğru kaçışını ve rakibinin onu takip edişini hala unutmam...

+

Yatağan gibi Milas’ın deve güreşleri de istikrarlıdır.

Deve güreşleri genellikle olduğu gibi, sanıyorum bu sene de 9 Şubat Pazar (yarın) günü 17’ncisi yapılacak güreşlerle noktalanıyor. Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinin ünlü pehlivan develerinin katılacağı 17. Geleneksel Deve Güreşi Festivali, Milas Arena’da Milas Belediyesi Spor Kulübü yararına yapılıyor. Sezonun bu son büyük organizasyonunda şampiyon tülülerin yer alması bekleniyor. Milas Belediye Başkanı Fevzi Topuz güreşlerin ücretsiz olduğunu duyurdu.

Fethiye ve Datça için bir şey diyemeyeceğim. Bu iki ilçemizde deve güreşleri gelenekselleşmediği gibi, buraların güreşleri ünlenmiş de değildir. Ki Fethiye “Yörük kültürünün” yaşatılmaya çalışıldığı en öne çıkan ilçemizdir’

Gerçi Bodrum’un dışında Muğla’da sanki deve de kalmadı gibi... Ancak Fethiye’nin dibinde Kumluca başta olmak üzere Antalya’nın pek çok yerinde ünlü deve güreşleri devam ediyor...

Size tuhaf gelebilir, ama bu deve güreşleri sayesinde ülkemizde giderek tükenmekte olan deve nüfusunun korunmasına da yardımcı olmaktadır. Onlar kültürü ile birlikte yaşatan ilçelere, yaşatanlara destek olan yerel yönetimlere ne mutlu...

+

Ege Bölgesi'nin ve Muğla’nın vazgeçilmez geleneklerinden olan 'Deve Güreşleri' Menteşe’nin Bayır Arenası'nda büyük bir coşkuyla gerçekleştirilmiş. Güreşler, Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras ve Milletvekili Gizem Özcan ile Menteşe Belediye Başkanı Gonca Köksal, Yatağan Belediye Başkanı Mesut Günay, Milas Belediye Başkanı Fevzi Topuz, Marmaris Belediye Başkanı Acar Ünlü, Ula Belediye Başkanı Mehmet Caner, Dalaman Belediye Başkanı Sezer Durmuş ve Köyceğiz Belediye Başkanı Ali Erdoğan bir araya gelmişler.

Ege ve Akdeniz’den 100’ün üzerinde devenin güreştiği festivalin ardından, Milletvekili Gizem Özcan “Geleneksel kültürümüzün en önemli parçalarından biri olan, Muğla Büyükşehir Belediyemiz ile Menteşe Belediyemizin işbirliğinde düzenlenen Deve Güreşi Festivali'nde hemşehrilerimizle bir araya geldik. Festivalin düzenlenmesinde emeği geçen Büyükşehir Başkanımız Ahmet Aras'a, Menteşe Başkanımız Gonca Köksal'a ve emeği geçen tüm paydaşlara yürekten teşekkür ederim.” diye paylaşımda bulunurken, Acar Ünlü başkan da şu paylaşımı yaptı:

“Büyükşehir Başkanımız Ahmet Aras’ın ev sahipliğinde düzenlenen Deve Güreşleri’nde, bu kadim geleneğe gönül veren yüzlerce yurttaşımızla bir araya geldik. Menteşe Bayır Arena’da Milletvekilimiz Gizem Özcan ve belediye başkanlarımızla birlikte izlediğimiz güreşlerdeki mücadele, çekişme, coşku ve renkli görüntüler hepimize güzel bir gün yaşattı. Kültürümüzün önemli bir parçası olan bu geleneğe sahip çıkan Başkanımız Ahmet Aras başta olmak emeği geçen herkese teşekkürlerimi sunuyorum.”

+

Evet, Muğla'da deve güreşleri geleneği öyle ya da böyle sürdürülüyor.

Muğla'da, Yörük kültürünün önemli bir parçası olan deve güreşleri elbette Orta Asya’dan bu topraklara taşıdığımız kadim bir kültür.

Geliri genelde eğitim ve sağlık alanında kullanılan deve güreşleri, sosyal yönüyle de öne çıkıyor. Festival havasında yapılan organizasyonlarda, iyi süslenmesi ve müsabakalarda şampiyon olması devenin değerini belirliyor.

Tabii Kasım’da başlayarak Mart sonuna kadar süren deve güreşi organizasyonlarının yaygın ve düzenli olarak sürdürüldüğü tek ülkenin Türkiye olması, bu kültürel mirası eşsiz kılmaktadır. Batı Anadolu’da yer alan 100 kadar yerleşmede her yıl düzenlenen deve güreşi şenliklerine yaklaşık 500 bin kişi katılırken, yağlı pehlivan güreşlerinin Kırkpınar’ı gibi bir final ise Selçuk’ta yapılıyor.

Bu arada Türkiye’de kutlanan deve güreşleri şenliği ayrıca UNESCO Kültür Mirası adayıdır...

+

Deve güreşleri “tülü” adı verilen erkek develer arasında yapılır. Tek hörgüçlü dişi deve (yoz) ile çift hörgüçlü erkek devenin (buhur) birleşmesiyle meydana gelen tülüler güreş için özel olarak yetiştirilirler.

Güreşlere hazırlık kapsamında, ekim-kasım aylarında deveye “havut” adı verilen hatap, havan, boncuk süslemeler gibi çeşitli aksesuarlardan oluşan semer konur ve deve güreşirken sırtında bu havut olur. Devenin beslenmesi, bakımı, güreşlere hazırlığı deve sahipleri ya da varlıklı deve sahiplerinin tuttukları ‘savran’ olarak adlandırılan bakıcılar tarafından yapılır.

Güreşler sırasında güreşen develerle ilgili maniler okuyarak seyirciyi coşturan kişiye ‘cazgır’ denir. Cazgır dışında ağız bağcılar, urgancılar ve davul- zurnacılar vardır. Davul-zurna olmazsa olmaz... Onlar develeri coşturdukları kadar, anason kokulu masalarda o günü bir başka türlü yaşayanları da eğlendirirler...

O gün davul-zurnacılarla birlikte seyyar köftecilerin, sucuk ekmekçilerin bayramıdır.

Güreşler, bir gün önce “halı gecesi” olarak ifade edilen ve gelen deve sahiplerinin ağırlanması, birbirleriyle kaynaşması, güreşler için yardım toplanması vb. amaçlarla gerçekleştirilen geceden sonra başlar. Geçmişte dansöz de oynatılan bu gecelerin kavgaları meşhurdur...10 yıl kadar önce Yalıkavak’ta yapılan bir geceyi kadınların basmasından beri, bu geceler artık ‘seviyeli’ geçmektedir...

Halı gecesinde bazı yerlerde bir halı açık artırmaya çıkarılır ve bu halı en yüksek fiyatı veren kişide kalır. Halıyı alan kişi aynı zamanda ‘güreş ağası’ olur.

Bayır’da, Yatağan’da ‘güreş ağası’ kim oldu bilmiyoruz, ama artık bütün deve güreşlerinin ağasının Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras olduğu söylenebilir...

---------            -----------

GÜNÜN SÖZÜ; Kırık ayağının üzerinde yürü ama kimsenin omzunda el izi bırakma.