Artıkmevsim güzdür.

Okullarımızdaöğretilen takvim ve mevsim bilgisine göre Eylül, Ekim ve Kasım ayları sonbaharmevsimi demektir. Yani okullarda öğretilen takvime göre 1 Eylül'den itibarenson bahar/ güz aylarına girdik ve bu mevsim Kasım ayı sonuna kadar devamedecek.

Okullardaöğretilen bu bilgi doğru mu?

Yazıkonusu yaptığıma göre öğretilen mevsimlerde mutlaka bir problem var ki elealıyorum.

Evet!...

Okullardaöğretilen takvim bilgisi yanlıştır.

Hemenitiraz etmeyin!... Anlatayım; bana hak vereceksiniz. Çünkü anlatacaklarımdanbazılarını siz de biliyorsunuz.

Başlayalım.

Yılınen uzun gecesi, 21 Aralık; gece ile gündüzün eşit olup günlerin uzamayabaşladığı gün 21 Mart; yılın en uzun günü 21 Haziran; gece ile gündüzün eşitolup gecelerin uzamaya başladığı gün de 21 Eylül'dür.

Bunlardanbazılarını biliyorsunuz. Mesela 21 Aralık gecesini. O geceye şeb-i yeldâ denir. Şairin " Yılın en uzun gecesini yıldız falına vevakit ayarlama işine bakan ne bilir?... Yılın en uzun gecesini gam çekene sor "dediği şu beytinde, "şeb-i yeldâ" ne güzel dile getirilir:

Şeb-i yeldâyımüneccimle muvakkit ne bilir

Mübtelâ-yı gamasor kim geceler kaç saat

21Mart için uzun uzun yazmaya gerek yok. Geceler kısalmaya, hava ısınmaya vehayat uyanmaya başlar. Şiirler, şarkılarla anlatılır 21 Mart Nevruz günü. Asyatoplumlarında (Türkler, Farslar, Kürtler) bu günü bayram olarak kutlanır.

21Haziran ile ilgili pek bilgi yoktur. Yaz sıcaklarının başladığı günlerdebahardan yaza geçişte arada kaynar gider 21 Haziran. Bu arada şu bilgiyivereyim. Eski Türklerde ve günümüzde bazı Türk gruplarında "ilk bahar" adlandırmasıyoktur; onun yerine "yaz" kelimesi kullanılır; bizim "yaz mevsimi" dediğimizede eski Türklerde "yay" denirdi. "Yayla, yaylak" kelimeleri de bu kelimedentüretilmiştir.

21Eylül ile ilgili ne biliyoruz?

Herkesansiklopedik bilgi olan "ekinoks: güneş ışınlarının ekvatora dik vurması" ilebilgiler çerçevesinde cevap verecek sorumuza.

Evet.21 Eylül günü de tıpkı 21 Mart günü gibi güneş ekvatora dik vurur ama 21Mart'ın arkası bahar; 21 Eylül'ün arkası son bahar ve kıştır. (Rahmetli Halil Aga sağ olsaydı Mezopotamyakültüründeki Tamuza/Dumuzi ve İnanna ilişkisinden; Tamuza'nın yılda iki defaölmesinden ve bunun da ekinoksla ilgisinden bahsederdi ama yok!... Aga 25 Kasım2019 günü zamansız ve mevsimsiz âleme göçtü. İyileşince Muğla'ya gelecek veMezopotamya-Sümer takvim bilgisinden söz edecekti. Olmadı!...) 21 Eylül'de havadeğişimi rüzgârdan fırtınaya dönmeye başlar. Muğla'da meşhuur Deli Memet rüzgârı bu günlerde başlarve denizleri hırçın, insanları sersem eder.

Muğlalıhemşehrilerimizin "Deli Memet" dedikleri rüzgârın adı Anadolu ağızlarında veeski kültürümüzde Mihrican idi. Bukadar güzel bir isim şiddetli rüzgârların başlangıcını ifade eden Farsça birkelimedir. Fars takviminde Eylül, "Mihrgân" ayına denk gelir. Biz bunu"Mihrican"a çevirmiş ve rüzgâr adı olarak kullanmışız. O güzel türküyühatırlayın:

Mihrican mıdeğdi, gülün mü soldu?

Gel ağlama garipbülbül ağlama

Şayetbu türküyü dinlemediyseniz; tam mevsimindeyiz. Şu linkten dinlemenizi tavsiyeederim: https://www.youtube.com/watch?v=ukyQsB-gA8I

Eylüldür.

Mihricandır.

Mihricanesmektedir; esmekte ve gülleri soldurmaktadır. Serçelerin, fırıklıklarınuçuştuğu bu günlerde bülbüllere de ağlamak kaldı.

***

Birgün dünyada yetkili biri olursam her ayın 1'ini 21'ine kaydıracağım. Çünküatmosferik olaylar bunu gerektiriyor.