Muğla’da Stratonikeia antik kentini hala bilmeyen olsa da artık duymayan kaldığını sanmıyorum.

Yatağan Termik Santraline kömür üretimi nedeniyle yapılan istimlakler sonucu yerleşik halkının büyük bölümü seneler önce başta Bozcaada olmak üzere değişik yerlere göçürülen Eskihisar köyündeki antik kentin kıyısında da antik Lagina Kutsal Alanı bulunmaktadır. Bu alan Hekate’ye adanmış bir alandır ve bunu bizler bilmesek de Dünya’daki tüm Paganların biliyor olduğunu söyleyenler var...

Hekate, Olimposlulardan önce var olmuş bir tanrıçadır. Çağları aşıp günümüze ulaşmış bir Titaniçe’dir. Anadolu, Yunanistan ve İtalya boyunca Hekate tapınımına rastlanılmaktadır. Hekate inanışı, geniş bir alana yayılmış olmasına rağmen bilinen tek tapınağı ise Lagina Hekate Kutsal Alanı’dır.

Dünyanın hemen her yerinde kendi çağında değişik ad ve görünümle kabul görmüş bir tanrıça olan Hekate öteki yaşamın Hades’in anahtarını elini tutar... İşte o anahtar bugün dini merkez Lagina (Lyne-Turgut) Hekate Tapınağından siyasi merkez Stratonikeia’ya taşınıyor...

+

Hekate, en eski kuşaklardan, titanların soyundan gelen bir tanrıçadır. Hesiodos’a göre Hekate, Titanlar arasında Güneş Soylular diye bilinen tanrılar soyundandır. Hekate, olumlu ve olumsuz yönleri olan gizemli ve efsanevi bir figürdür. Onun etkisi dünya genelinde yayılmış ve farklı kültürler tarafından benimsenmiştir.

Öyle ki günümüzde de “çağları aşıp gelen tanrıça” olarak anılıyor.

Anadolu, Yunanistan ve İtalya boyunca Hekate tapınımına rastlanıyor.

Antik dönemlerde Frigya ve Karya uygarlıkları açısından büyük öneme sahip olan tanrıça Hekate’ye adanmış ve hala ziyaretçiye sahip bir tapınma alanı olan Lagina, Türkiye’de Yatağan ilçesinde bulunmaktadır. Şu anda dünyada Hekate’ye adanmış ve hâlen ayakta olan tek tapınak olduğu için bütün dünyadan ziyaretçi çekmektedir. Ziyaretçilerin içinde çok ünlü yerli ve yabancıların da olduğu söylenmektedir.

Burada ilk kez 1891’de Osman Hamdi Bey ile başlayan kazılar, günümüzde hâlen devam etmektedir. Mitolojide ‘yol ağızlarının, kapıların, gecenin, büyünün, cadılığın ve hayaletlerin tanrıçası’ olarak kabul edilen Hekate’ye Muğla’da (Karya’da) adanan tapınak bugün iki bin 100 yıl sonra Stratonikeia ve Lagina Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Bilal Söğüt tarafından ayağa kaldırılıyor...

+

Pagan inanışının merkezi kabul edilen 3 bin yıllık Lagina Hekate Kutsal Alanında bulunan Lagina Hekate Tapınağı’nda yürütülen çalışmalarla ilgili bilgi veren Stratonikeia ve Lagina Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Bilal Söğüt, şöyle anlatıyor:

“Lagina, yaklaşık 8,5 kilometre uzağındaki Stratonikeia’nın iki dini merkezinden biridir. Diğeri de buraya yakın Panamara kutsal alanıdır. Hekate adına yapılan tapınağın Lagina’da olması bu kutsal alanı daha da önemli kılmaktadır. Biz burada çalışmalarımızı yazdan yaza değil, Cumhurbaşkanımız Sayın Erdoğan’ın da talimatlarıyla yıl 12 ay yürütüyoruz. Bu yılki çalışmalarımız ‘Geleceğe Miras Projesi’ kapsamında kutsal alan ağırlıklı sürdürülüyor. Tapınakta hem kazı hem çizim çalışmaları hem de tapınağın üst yapısıyla ilgili geçici anastylosis (Kazı sonucu ortaya çıkarılan bloklardan bir yapının, hiçbir yeni öğe eklenmeksizin eski biçiminde yeniden yapımı) çalışmalarını sürdürüyoruz. Böylesine önemli bir kültür merkezindeki süreci ve buraya dair antik mimariyi daha iyi biliyor duruma geldik. Gerçek anlamda geleceğe bir miras bırakıyoruz. Bugün artık sadece Lagina Hekate Kutsal Alanı’nı görmek için gelen özel bir grup ziyaretçileri olmakta. Çalıştığımız, ayağa kaldırmakta olduğumuz bu alanın Dünyaca bilinmesi bize ayrıca mutluluk veriyor.”

+

Paganizm bir “din” değil, ama günümüze kadar gelmiş yaygın bir inanç. Bazılarına göre bir ‘yaşam biçimi’... Bu inancın insanlarına “Pagan” deniliyor.

Aslında özellikle modern Batı Dünyasında sıklıkla doğaya tapınma ve çoktanrıcılığı çağrıştıran ve ‘şamanizm’i de içine alan geniş bir dini kategori bulunmakta.

Bu terim, yani “Paganizm” Hristiyanlığın, Yahudiliğin ve Müslümanlığın yayılmasından önce dünya genelinde birçok kültür tarafından uygulanan çeşitli inanç ve ritüelleri tanımlamak için kullanılıyor. Paganizm, tek bir din olmaktan ziyade, farklı zamanlarda ve farklı coğrafyalarda ortaya çıkan çeşitli inanç sistemlerini kapsayan geniş bir dini hareketler bütünü olarak kabul ediliyor. Antik Yunan ve Roma, Kelt, Norse (İskandinav), Mısır ve Mezopotamya (Sümerler, Asurlar) gibi çeşitli ‘paganist inanç sistemleri’ bunun içine giriyor.

Bunların hepsinde de değişik ad ve görünümlerde Hekate’ye rastlanıyor...

+

Hekate şenlikleri...

Bu alanın uzmanlarına göre, Hekate Kutsal Alanı’nda birden fazla şenliğin yapıldığı bilinmektedir. Yıllık olarak düzenli yapılan şenliklerin yanı sıra dört yılda bir düzenlenen ve daha büyük olan da vardı.

M.Ö. 81 yılından itibaren yapılan şenlikler arasında; 4 yılda bir düzenlenen ‘Hekatesia-Romaia’ ve yıllık olarak yapılan ‘Hekatesia’ bulunmaktaydı.

Ancak bunlar sadece Hekate adına yapılan festivaller değildi. Yılda bir yapılan şenliklerde, oyunlar eşliğinde birkaç gün devam eden “Anahtar Taşıma töreni” önemli bir yer tutuyordu.

Ayrıca yılda bir kere ayın otuzuncu günü, Hekate’nin doğum günü için yapılan festival de önemliydi. Tüm bu törenlerde halka para ve yiyeceklerin dağıtılması da önemliydi... Verilen bu hediyeler nedeniyle, halkın bu törenlere ilgisinin yüksek olduğu anlaşılmaktadır.

Bunlara ilave gecenin karanlığında yol kavşaklarında yapılan törenler de bilinmektedir. Halka açık olan tüm törenlerin dışında tapınağın içinde yapılan bir seremoninin de varlığı buluntu ve kalıntılarla tespit edilmiştir.

Biz bugünlük “Anahtar taşıma şenliği”nden söz edelim.

Bu törenler esnasında anahtar taşıyan genç kız (kleidophoros) tören alayı eşliğinde anahtarı Lagina’dan alıp Stratonikeia’ya götürüyor ve sonra Stratonikeia’dan Lagina’ya getiriyordu. Bu işlem hem yeraltı dünyasının anahtarının Hekate’nin elinde olduğunu, hem de bu dini merkezin siyasi yönetim olarak Stratonikeia’ya bağlı olduğunu gösteriyordu...

Törenler için tapınağı açmak ve kapamak anahtar taşıyıcısının göreviydi ve ancak rahibin bir yakını bu görevi alabiliyordu. Tapınağa hizmet edenler arasında, dini ayinleri yönetenler de vardı. M.S. 2. yüzyıldan itibaren düzenli olarak yapılan bu ayinlerin nasıl olduğu konusunda detaylı bilgiye sahip değiliz...

+

İşte o Hekate Şenliklerinden “Anahtar Taşıma töreni” bugün bir kere daha canlandırılıyor. Yine başrollerde Tarcan Oğuz var... İyi ki var... Milas’ta Olcay Akdeniz’e, Yatağan’da Tarcan Oğuz’a “Karyalıların” büyük bir gönül borcu var.

Bilgileri benimle Tarcan Oğuz paylaştı. Bugün için “Lagina’dan Stratonikeia’ya 3 bin 500 yıl önceki tören giysileriyle anahtar taşınacak” dedi... Şu yıl konusunda da Bilal hoca bir açıklama yapsa da hepimiz doğrusunu yazsak...

Sevgili Tarcan Oğuz’un iletisi şöyle:

“Antik dönemde, dini merkez Lagina’dan siyasi merkez Stratonikeia’ya bağlılıklarını bildirmek amacıyla gerçekleştirilen Hekatesia anahtar taşıma töreni geleneği Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Kültürel Miras Topluluğu öğrencileri tarafından sembolik olarak yeniden canlandırılacak.

Tören, Muğla Büyük Şehir Belediyesi, Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Yatağan Kaymakamlığı, Yatağan Belediye Başkanlığı ve Stratonikeia-Lagina Kazı Başkanlığı katkılarıyla gerçekleşecek.

SKÜ Kültürel Miras Topluluğu öğrencileri ile bugün saat 10.30 gibi Lagina Hekate Kutsal Alanı tören kapısı Propylondan, Lagina kutsal kapıdan çıkılarak sembolik yürüyüş başlamış olacak. O dönemin giysileri ile gençler Lagina’dan çıkıştan sonra araçla siyasi merkez Stratonikeia’ya gelecekler ve saat 11.30 gibi Stratonileia’ya Kuzey Kapıdan yürüyerek girecekler ve Bouleuterion (Meclis Binası)’nda şehir protokolü tarafından karşılanacaklar.”

Bugün işi olmayanlara tavsiye ederim...

+

Bu sembolik tören kaçıncı olacak bilmiyorum, ama başta Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Kültürel Miras Topluluğu öğrencilerine ve düzenlemeye katkı veren Muğla Büyükşehir Belediyesi ve Yatağan Belediyesi ile MSKÜ, Yatağan Kaymakamlığı ve Muğla İl Kültür Turizm Müdürlüğüne teşekkür ediyorum.

Sormadan da edemiyorum;

Bu törenin “Uluslararası bir şenlik” olarak düzenlenmesi çok mu zor? “Kültür Turizmi” diye tepinenler neredesiniz? Öyle yörük çadırıyla, yer sofrası ve sac böreği ile olmuyor bu işler. MUTSO hala “Yörük Köyü” kuracak... Bence şimdiden hazırlıklara başlanıp, bu etkinliği Yatağan Belediyesi mi, Büyükşehir Belediyesi mi biri üstlenmeli...

Stratonikeia’da nereye baksanız şaşırırsınız. Umumi helasıyla, umumi hamamıyla şaşırırsınız... Kanalizasyonuyla şaşırırsınız...  Bouleuterion’un duvarına kazınmış fiyat listesi ile şaşırırsınız... Sonra da “Burada enflasyon yokmuş” der, hayrete düşersiniz... Muhtemelen orada, çağın Borsası da vardı... Bilal hocaya sordum, “Evet” dedi.. Ben de MUTSO (Muğla Ticaret ve Sanayi Odası) ve Muğla Ticaret Borsası, meclis toplantılarından birini neden burada yapmazlar, neden Rifat Hisarcıklıoğlu’nu davet etmezler diye şaşarım...

---------------                 ----------------

GÜNÜN SÖZÜ: Leyleğin ömrü laklakla geçer. --Anonim