Adetinözellikle bir ve ikinci günlerinde olan ve bazende şiddeti ile günlükaktiviteyi bozabilen adet ağrısı dismenore olarak tanımlanır. Üreme çağındaki kadınların yarısından fazlasında görülmesi bunların%2-29 da ciddi ağrı olması bazen de eşlik eden bulantı-kusma, ishal, kabızlık,hazımsızlık ayrıca husursuzluk, baş ağrısı gibi bulgular ile yaşam kalitesini düşüren ödemli bir durumdur. Dismenore kendi içinde primer ve sekonderdismenore olarak ikiye ayrılır. Primer dismenorede sebep prostaglandin olarakadlandırılan kimyasallardır. Bu kimyasaladet döneminde dökülen rahim iç katmanından ortama yayılan bir maddedir. Bu madde özelliği gereği kas kramplarıyapar. Rahim ve damar düz kaslarındaki kramplaralt karın bölgesinde ağrı, baş ağrısı,baş dönmesi ve bulantı, kusma gibi bulguların ortaya çıkmasına sebep olur. Bu nedenle primer dismenorede dokudöküldükçe geri kalan doku miktarınınazalması sonucunda ilk birkaç günde fazla olan ağrılar gittikçe azalır.Sekonder dismenore ise rahim içi yada dışı patolojilerle ilişkili ortaya çıkar. Bunlar endometriozis (rahimiçi dökülen katmanın bir şekilde rahim dışında karın iç yüzeyi yada yumurtalık gibi ilgisiz yerlerde yerleşerek adet esnasında aynı kanamaları bualanlarda yaparak ağrı ve zamanlayapışıklık oluşturması), fibroids , pelvik enfeksiyon hastalıkları (rahim içi araç dayapabilir), adenomyozis (endometriozisdeki dokunun bu sefer rahim kaslarıarasında yerleşmesi ve her adette kanama yolu ile hem rahimde ağrı hem dezamanla rahimin irileşmesi ) vs gibi.. Ohalde dismenore de primer mi yoksasekonder mi olduğu ayrımı konunun ileri araştırılması açısından önemlidir.Sekonder dismenoreyi düşündüren durumlar:
-Dismenorenin 25 yaş sonrasında ortaya çıkması
-Dismenoredeyıllar içinde şikayetlerin artması
-Anormalkanama paterninin görülmesi
-Vaginalakıntıda kötü koku ve renk olarak grimsi beyaz akıntıların olması
-İdraryaparken yanma, ağrılı ilişki, ağrılı büyük abdest, kısırlık, adneksiyal kitle+kasıktahassasiyet+tuşede bezecikler(endometriozis bulguları)
-StandartNSAİ ilaç gibi tedaviye rağmen düzelmeyen durumlar olarak özetlenebilir.
TEDAVİSİ :
- NSAİ(nonsteroidal antienflamatuar ilaçlar),oral kontraseptifler, magnesium ve b1vitamin
-Hormoniçeren rahim içi araç
-Alternatiftedavide akupuntur, akubasınç,sinir stimulasyon, ısı uygulama
-Gevşemeegzersizleri, biofeedback
-Egzersiz:Aerobik, yürüyüş, hafif koşu, bisiklet vs.
Sonuçdadismenorenin primermi yoksa sekondermi ayrımının zamanında yapılması, sekonderse de erken başlanan tedavisiuzun vadede ortaya çıkabilecek kısırlık,oluşan yapışıklıklarla ağrıların kronikleşmesi adet dönemi dışında ağrılıgayta, ağrılı idrar yapma, ağrılı ilişki ve en nihayetinde iş ve okul başarısında düşme gibi önemli sonuçlarıönleyebilir.
