Muğla'nın doğası kürsülerde anlatılıyor, peki sahada ne oluyor?

Antalya’da 12 gün süren COP31 İklim Zirvesi dün sona erdi.

Ancak ülkeler arasındaki ‘iklim finansmanı, emisyon azaltımı ve uyum konularındaki anlaşmazlıklar’ nedeniyle müzakerelerin bu hafta sonuna uzaması bekleniyor. Uzlaşma sağlanana kadar görüşmelerin devam edeceğini belirten Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum “Çözüm çıkmadan masadan kalkmayacağız.” dedi. Geçmişte Madrid'de düzenlenen COP25'in de yaklaşık 44 saat uzadığı hatırlatılıyor…

Dün, COP31'de doğayı tahrip eden şirketlerin zirveye sponsor olması ve Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras'ın bu konudaki açıklamaları üzerinde durmuştuk. Bugün biraz daha yakından bakalım. Çünkü sorun yalnızca Antalya'da düzenlenen bir iklim zirvesinin sponsorları değil. Sorun Muğla! Sorun Akbelen! Sorun Muğla’nın havası, suyu, toprağı ve geleceği…

Sorun yıllardır toprağını, suyunu, ağacını ve yaşam alanını korumak için mücadele eden insanlar! Mesele, iklim değişikliğine karşı dirençli kentler oluşturduğunu söyleyen bir yönetimin, bu kentin doğasına ilişkin mücadelelerde nasıl bir tutum aldığıdır!

Gündem Fethiye’den Songül Karadeniz’in röportajından konu ettiğim bölümün tamamı için liki tıklayabilirsiniz: https://www.youtube.com/shorts/5NpSPWmkMlE

Önce şirketlerden başlayalım…

*

AKBELEN: Bir ormandan çok daha fazlası...

Milas ilçesinde Akbelen Ormanı çevresinde yaşananlar, artık sadece bölgesel bir çevre meselesi olmaktan çıkmış durumda… Türkiye'nin enerji politikaları, kömür madenciliği, ormanların korunması ve yerel halkın yaşam hakkı açısından önemli bir mücadele alanı, bir turnusol kağıttır.

İkizköylüler yıllardır kömür madeni sahasının genişletilmesine karşı mücadele ediyor.

Temmuz 2023'te başlayan ağaç kesimleriyle birlikte Akbelen, ülke gündeminin en önemli çevre mücadelelerinden biri haline geldi. Bölgedeki Yeniköy ve Kemerköy termik santralleri ile bunlara kömür sağlayan madencilik faaliyetleri, bu tartışmanın merkezinde bulunuyor. YK Enerji ortaklığında Limak ve IC İçtaş'ın yer alması da şirketlerin çevresel sorumluluğuna ilişkin tartışmaları büyütüyor. Şirketler faaliyetlerinin gerekli izinlere dayandığını ve enerji üretiminin sürdürülmesinin önemini savunuyor. Ancak yöre halkının ve çevre savunucularının itirazları da ortada. Ormanların, zeytinliklerin, tarım alanlarının ve köylerin geleceği söz konusu. Şimdi soralım:

COP31'de iklim değişikliğine karşı mücadeleyi anlatırken Akbelen'i nasıl görmezden gelebiliriz? Kömürden çıkışın konuşulduğu bir dünyada kömür madenciliğinin genişletilmesi tartışmasını nereye koyacağız?

İşte tam da bu nedenle sponsor şirketlerin çevresel sicillerinin incelenmesi gerekmektedir…

*

CENGİZ HOLDİNG: Sadece Muğla'nın meselesi değil

Cengiz Holding de çevre mücadeleleri açısından farklı bölgelerde gündeme gelen şirketlerden biri.

Çanakkale Karabiga'daki CENAL kömür santrali, Artvin Cerattepe'deki madencilik faaliyetleri ve Rize İkizdere'deki taş ocağı tartışmaları, şirketin çevresel etkileri üzerine yapılan değerlendirmelerde öne çıkan başlıklar. Bu projelerin her biri kendi hukuki ve çevresel koşulları içinde değerlendirilmelidir. Yine de şu sorunun yanıtı verilmelidir:

Büyük ölçekli yatırımların ekonomik getirileri hesaplanırken doğal yaşamın, su kaynaklarının, ormanların ve yöre halkının kayıpları ne kadar hesaba katılıyor?

İklim zirvesinde şirketlerin dinlenmesi ise elbette önemlidir.

Peki, şirketlerin faaliyetlerinden etkilenen insanların da aynı ölçüde dinlenmesi gerekmiyor mu?

KOÇ HOLDİNG VE TÜPRAŞ: Petrolün dönüşümü ne kadar hızlı?

Ahmet Aras Başkan röportajında Koç Holding'in de COP31'de bulunduğunu, Tüpraş'ı işlettiğini hatırlatıyor. Ancak burada önemli bir ayrım var. Tüpraş, Türkiye'nin en büyük petrol rafinaj şirketlerinden biri. Benzin, motorin, jet yakıtı ve diğer petrol ürünlerinin üretiminde önemli bir yere sahiptir. Petrol ürünlerinin kullanımından kaynaklanan emisyonlar, iklim politikalarının en önemli tartışma alanlarından biri durumundadır.

Şirketin sürdürülebilir havacılık yakıtı, yeşil hidrojen ve enerji dönüşümü yatırımları da bulunuyor.

Dolayısıyla mesele bir şirketi yalnızca geçmiş faaliyetleriyle değerlendirmek olamaz. Asıl mesele, geleceğe ilişkin dönüşümün ne kadar gerçekçi ne kadar hızlı ve ne kadar ölçülebilir? Açıklanan hedefler ne kadar uygulanıyor? Fosil yakıtlara dayalı üretimden çıkış için hangi somut adımlar atılıyor?

Bu soruların cevaplarını istemek, şirketleri düşman ilan etmek de değildir. Tam tersine, iklim mücadelesinin ciddiye alınmasını istemektir…

SABANCI, RÖNESANS, SİNPAŞ: Her şirket aynı kefeye konulamaz

COP31'in kurumsal destekçileri arasında yer alan diğer şirketlerin faaliyetleri de ayrı ayrı değerlendirilmek zorunda. Sabancı Holding'in enerji ve çimento faaliyetleri, karbon yoğunluğu ve enerji dönüşümü açısından incelenmelidir. Yenilenebilir enerji yatırımlarını da hesaba katmadan tek taraflı bir değerlendirme yapmak da doğru olmayacaktır. Rönesans Holding'in enerji yatırımları ve TotalEnergies ortaklığı da enerji dönüşümü bakımından sorgulanması gereken başlıklardan.

Muğla’da termiklerin yanında bir de Sinpaş örneği bulunuyor. Sinpaş'ın Marmaris'teki Kızılbük projesi ise kıyıların kullanımı, doğal alanlar ve turizm yatırımları üzerinden hala tartışma konusudur…

Bu şirketlerin tamamının aynı ölçüde veya aynı biçimde çevresel sorumluluk taşıdığını söylemek ise doğru olmaz. Fakat bir iklim zirvesinin destekçileri arasında yer alıyorlarsa, faaliyetlerinin iklim ve doğa üzerindeki etkileri konusunda kamuoyuna karşı şeffaf olmaları beklenir.

İklim zirvesinde bulunmak, iklim dostu olunduğunun belgesi değildir…

*

AHMET ARAS'A SORULARIM VAR!

Gelelim yeniden Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras'a.

Ahmet Aras Başkan röportajında Akbelen mücadelesini bildiklerini, kıyılardaki tesislere ilişkin planlara dava açtıklarını, doğayı tahrip eden projelere müdahale ettiklerini söylüyor. Hatta “Benim mesela dava açmadığım hiçbir plan yok” diyor. Bu iddiaların her biri elbette somut dosyalar, mahkeme kararları ve belediyenin çalışmaları üzerinden değerlendirilebilir.

Ancak benim Ahmet Aras Başkan'a sormak istediğim başka sorular da var.

Akbelen mücadelesinde belediyenin bugüne kadar yaptığı çalışmaların sonuçları nelerdir? İkizköylülerin talepleri ve beklentileri ne ölçüde karşılanmıştır? COP31'de yer alan ve Muğla'daki çevre mücadelelerinde adı geçen şirketlerle ilgili nasıl bir değerlendirme yapıyorsunuz? Bu şirketlerin zirveye sponsor olmasıyla ilgili çevre örgütlerinin eleştirilerine neden daha mesafeli yaklaşıyorsunuz? Muğla'nın iklim politikaları oluşturulurken doğrudan etkilenen köylüler, çevre savunucuları ve engelliler ne kadar söz sahibi?

Bir de engelliler meselesi var ki, bunu özellikle vurgulamak istiyorum. Ahmet Aras Başkan COP31'de dirençli kentlerden, iklim değişikliğine karşı önlemlerden, geleceğin şehirlerinden söz ediyor.

Peki, bu kentlerin geleceğinde engelliler nerede? İklim değişikliğine dirençli kentler oluştururken engellileri unutursanız o kent gerçekten dirençli olabilir mi? Sel baskınında, orman yangınında, aşırı sıcaklarda, afet tahliyesinde engellilerin ihtiyaçları hesaba katılmıyorsa o kentin hazırlığı ne kadar yeterlidir? Bir toplantıya erişemeyen engelli yurttaşın, o toplantıda konuşulan politikalardan nasıl yararlanmasını bekliyorsunuz?

Ben COP31'e katılamadım. Çünkü engelim nedeniyle katılamadığım etkinlikler olmuştur. Ama bu, söz söyleme hakkımdan vazgeçtiğim anlamına gelmiyor. Gelemez…

İklim adaleti, yalnızca şirketlerle devletlerin arasında konuşulacak bir konu değildir. Yoksulların, kadınların, çocukların, yaşlıların, engellilerin ve doğrudan çevresel yıkımdan etkilenen insanların da meselesidir…

*

63 MİLYON EURO'LUK KREDİ MESELESİ

Başkan Aras'ın Gündem Fethiye’ye verdiği röportajında değindiği bir diğer konu da Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'ndan alınan 63 milyon Euro tutarındaki kredi olmuş. Başkan Aras, kredinin 15 yıl vadeli olduğunu, ilk üç yılının geri ödemesiz olduğunu, 10 milyon Euro'luk kısmın yüzde 1, kalan bölümün ise ortalama yüzde 3 faizle alındığını ifade ediyor.

Bu açıklamalar önemli. Ancak kamu borçlanması konusunda yalnızca faiz oranlarını konuşmak yeterli değil. Kredinin hangi projelerde kullanılacağı, yatırımın toplam maliyeti, geri ödeme planı, beklenen çevresel ve ekonomik getirileri, belediyenin bütçesine etkisi ve projelerin gerçekleşme düzeyi de kamuoyuna açık olmalı. Ki Ahmet Aras Başkan’ın başkanlığı bir gün bitecek, ama nu parayı Muğlalı ödeyecek. Muğlalının önüne somut bir program konulmalıdır…

Ahmet Aras Başkan'ın röportajdaki “Her sorana tek tek cevap veremem” yaklaşımı ise bana göre doğru değil. Kimse Başkan'dan 1 milyon 100 bin Muğlalıya tek tek cevap vermesini beklemiyor. Ama kamu kaynaklarıyla yapılan yatırımların hesabının verilmesini beklemek herkesin yurttaşlık hakkıdır. Şeffaflık bir lütuf değil, kamu yönetiminin sorumluluğudur…

*

SON SÖZ: MUĞLA KÜRSÜLERDE ANLATILAN MUĞLA MI?

COP31 dün sona erdi. Konuşmalar yapıldı, fotoğraflar çekildi, toplantılar düzenlendi, şirketler ve kurumlar kendilerini anlattı. Ancak zirveler biter, kameralar kapanır, konuklar ülkelerine döner… Ki lidereler döneli çok oldu… Geride ise yaşadığımız kentler, ormanlarımız, denizlerimiz, kıyılarımız, suyumuz ve toprağımız kalır. Muğlalıların “Çay gider kumu kalır” dediği gibi…

Muğla'nın geleceği de Antalya'daki kürsülerde yapılan konuşmalarla değil, Muğla'da atılan somut adımlarla belirlenecektir. Akbelen'de, İkizköy'de, kıyılarımızda, ormanlarımızda ve kentlerimizde...

Yanlış anlaşılmasın, benim derdim kimsenin zirveye katılması ya da katılmaması değil. Benim derdim, Muğla'nın doğasını koruma iddiasının gerçek hayatta ne kadar karşılık bulduğudur. Bence de şirketler iklim zirvelerine sponsor olabilir. Belediye başkanları kürsülerde konuşabilir. Hükümetler ve yerel yönetimler hedefler açıklayabilir.

Ama doğa adına konuşan herkesin önce doğaya karşı sorumluluğunu yerine getirmesi gerekir.

Ve unutmayalım: Akbelen'deki bir ağacın, bir zeytinliğin, bir köylünün yaşam hakkının değeri, COP31'in bütün kürsülerinden daha büyüktür.

De gidiii küheylan de! Muğla'nın söyleyecek daha çok sözü var... Ahmet Aras Başkan’ın Akbelen’deki rolüne de Pazartesi günü bakalım…

--------- -----------

GÜNÜN SÖZÜ; Hesabını veremeyeceğiniz işlere kalkışmayın. Çünkü öteki tarafta bulaşık yıkatmıyorlar. --İlhan Berk