Uçak fabrikası Ülkede Atatürk'le kuruldu
T. Ansiklopedisi
Uçak fabrikası ÜlkedeAtatürk'le kuruldu
1950, 15 Mart'ta kapandı
Mustafa Kemal Atatürk havacılığa büyük önem verirdi.Cumhuriyet'ten hemen sonra havacılık gelişmelerini incelemek ve araştırmak içinAvrupa ülkelerine heyet gönderdi. Altı uzmandan oluşan bu heyetin üyelerindenbiri ilk pilotlarımızdan Vecihi Hürkuş idi. Vecihi Hürkuş geziden döndüktenhemen sonra projelerini gözden geçirmiş ve ilk Türk uçağını inşa etmeyibaşarmıştı. İlk uçağın adını VECİHİ K-6 koymuştur. Bu uçakların devamı dagelmişti.
TürkHavacılığının Unutulmaz İsmi: NURİ DEMİRAĞ
Soyadını demir yolu ağının yapımında üstlendiği rol nedeniyle GaziMustafa Kemal Atatürk'ten alan Demirağ, Türkiye'de ilk uçak fabrikasınınkuruluşu, ilk sigara kâğıdı ve ilk yerli paraşüt üretimi gibi tarihi ilklereimza attı.
1936 devletin ilk uçak fabrikasını kurma girişimine başladı.Atölye binası İstanbul'da inşa edildi. Demirağ'ın ismini simgeleyen " Nu.D-36"adlı ilk tek motorlu uçak üretildi. Türk pilotların yetişmesi için GökOkulunu kurdurdu. 1943'e kadar 290 pilot yetiştirdi.
1938 "Nu. D-38" adlı çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı üretildi.
Nuri Demirağ 1936'dabaşladı
Nuri Demirağ ilk uçak mühendisimiz Selahattin Reşit Alan'ı ortakederek uçak inşa etmeye başladı. 17 Eylül 1936 Beşiktaş'ta bir ARGE atölyesiaçarak işe başladı. Nuri Demirağ NU. D 36 (1940), NU. D 38 (1944) yıllarındaTürk malı uçaklar yapar. Bu uçaklar Amerikan yapımı uçaklarla boy ölçüşebilecekniteliktedir. THK, Beşiktaş'taki fabrikaya ilk olarak 65 adet planör,sonrasında 10 adet başlangıç eğitim uçağı sipariş etti. Planörler, 1937-1938yıllarında tamamlanarak teslim edildi. Nuri Demirağ'ın Beşiktaş'taki fabrikadayapılan ve hiç bir bozukluk göstermeden başarılı uçuşlarına devam edenuçakları, Türkiye'de olduğu kadar yurtdışında da büyük yankılar uyandırmıştı.Hele çift motorlu, barışta yolcu uçağı, savaşta istenildiği zaman eksiksiz bir bombardımanuçağı görevini yerine getiriyordu Türklerin kendi uçaklarını kendilerininyapması belli başlı uçak fabrikalarını endişelendiriyordu. İngiliz ve Almanlaragöre Amerika'nın endişeleri daha büyüktü.
Ancak Atatürk öldükten sonra bu alana ilgi azalmış devletdesteğini çekmiş Amerika'ya -Türkiye'ye uçak satması için- ön ayak olan kişiAhmet Emin Yalman Acenteliğidir. 1939'da THK, sipariş ettiği 65 adet uçakzamanında teslimat yapılmaması gerekçeleriyle sözleşmeyi feshetti.
Sam Amca ve uzantıları
Ne gariptir ki THK'nın almadığı bu uçaklar 16.000 uçuş yapar,senelerce uçar ve bir tek kaza dahi olmaz. 1941-44 yılları arasında ABDTürkiye'ye 95 milyon dolarlık savaş malzemesi vermiş ABD'den gelen malzemelerebir bedel ödenmemesine rağmen bu malzemelerin bakımı için her yıl bütçeden 400milyon TL aktarılır ABD Yalman'a uçak sanayi konusunda temsilcilik verir.
Ne hikmetse yakınlarının acentesi olduğunu bile bile Fransızlar daYalman'a acentelik verir. Bu acenteliğin uçaklarını alıp da Nuri Demirağ'ınuçaklarını almayan 1949'un Hava Kuvvetleri Komutanı şu vahim sözleri söyler: "Amerikan yardımından bedava uçak almak dururken uçak fabrikanıza siparişverirsem yarın bu millet beni asar." 1920'li ve 1930'lu yıllarda büyükfedakârlıklarla elde edilen savunma sanayi imkân ve kabiliyetleri kaybedilmeyebaşlanmış ve yurtiçi siparişleri azalmış ve tüm bunlardan dolayı askerifabrikalar ve sivil teşebbüsler 15 Mart 1950'de- ki kanunla kapatılmıştır. NuriDemirağ, uçak sanayinde destek görse veya önü kesilmeseydi, Türkiye ekonomisi,globalleşme sürecinin neresinde olurdu acaba?
