Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinden yararlanamayan milyonlarca çalışan, kademeli emeklilik konusunda atılacak adımları bekliyor. AK Parti kaynaklarından yapılan değerlendirmelerde yeni bir düzenleme hazırlığının gündemde olmadığı belirtilirken mevcut sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında erken emekliliğe imkân sağlayan uygulamalar dikkat çekiyor. Sigortalılık başlangıcı, prim ödeme süresi, meslek ve kişisel koşullara göre farklılaşan bu yöntemlerden bazıları prim eksikliğini gidermeyi sağlarken bazıları emeklilik yaşını öne çekebiliyor.

KADEMELİ EMEKLİLİK DÜZENLEMESİNDE SON DURUM NE?

8 Eylül 1999 tarihinden sonra sigortalı olan çalışanların beklediği kademeli emeklilik konusunda henüz yeni bir yasa yürürlüğe girmedi.

AK Parti kaynaklarından 4 Kasım 2026 tarihinde basına yansıyan değerlendirmelerde, şu aşamada kademeli emeklilik düzenlemesi hazırlanmasının düşünülmediği belirtildi.

Öte yandan 26 Ekim'de TBMM'ye sunulan ve 1999-2008 yılları arasında sigortalı olanları kapsayan kademeli emeklilik teklifi, Plan ve Bütçe Komisyonunda bulunuyor.

Dolayısıyla düzenleme yasalaşmış değil. Mevcut koşullarda emekli olmak isteyen çalışanlar için SGK mevzuatındaki özel uygulamalar geçerliliğini koruyor.

1. DOĞUM VE ASKERLİK BORÇLANMASIYLA PRİM TAMAMLAMA

Kadın sigortalılar, gerekli şartları karşılamaları halinde doğumdan sonra çalışmadıkları süreleri borçlanarak prim günlerine ekleyebiliyor.

Uygulama kapsamında en fazla üç çocuk için, her doğumdan sonra iki yıla kadar borçlanma yapılabiliyor. Böylece toplam 2 bin 160 güne kadar prim kazanılması mümkün olabiliyor.

Doğumdan önce sigortalı olunması, borçlanılacak dönemde prim ödenmemesi ve çocuğun ilgili süre boyunca hayatta olması gibi şartlar aranıyor.

Erkek sigortalılar ise askerlikte geçen sürelerini borçlanabiliyor. Askerliğin ilk sigortalılık tarihinden önce yapılmış olması halinde, ödenen süre kadar sigorta başlangıcının geriye çekilmesi de mümkün olabiliyor.

2. BAĞ-KUR'DA DONDURULAN PRİM GÜNLERİ GERİ ALINABİLİYOR

Bağ-Kur kapsamında çalışmış ancak geçmiş dönem prim borçları nedeniyle bazı hizmet süreleri durdurulmuş kişiler için ihya uygulaması bulunuyor.

Bu yöntemle daha önce dondurulan sigortalılık süreleri, mevzuatta belirlenen borcun ödenmesiyle yeniden hizmet hesabına dahil edilebiliyor.

Böylece eksik prim günlerinin tamamlanması mümkün olabiliyor.

Ancak ihya işlemi her sigortalının emeklilik yaşını otomatik olarak düşürmüyor. Kazanılacak avantaj, kişinin geçmiş hizmetlerine ve emeklilik koşullarına göre değişiyor.

3. MALULEN EMEKLİLİKTE 1800 GÜN YETERLİ OLABİLİYOR

Çalışma hayatında belirli düzeyde çalışma gücü kaybı yaşayan sigortalılar, malulen emeklilik hakkından yararlanabiliyor.

Bunun için SGK Sağlık Kurulunca malul sayılmak, genel olarak en az 10 yıllık sigortalılık süresine ve 1800 prim gününe sahip olmak gerekiyor.

Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğu belirlenen kişilerde ise 10 yıllık sigortalılık şartı aranmadan 1800 prim günüyle aylık bağlanabiliyor.

Malulen emeklilikte yaş şartı bulunmuyor. Ancak sağlık durumuna ilişkin kararın SGK tarafından verilmesi ve diğer yasal koşulların karşılanması gerekiyor.

4. ENGELLİ ÇALIŞANLARA YAŞ ŞARTI OLMADAN EMEKLİLİK

Çalışma gücünde belirli oranda kayıp bulunduğu SGK tarafından tespit edilen sigortalılar, yaş şartına tabi olmadan emekli olabiliyor.

15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle engellilik nedeniyle emeklilik başvurularında SGK Sağlık Kurulunun çalışma gücü kaybına ilişkin değerlendirmesi esas alınmaya başlandı.

5510 sayılı Kanun kapsamındaki genel koşullara göre çalışma gücü kaybı yüzde 50-59 arasında olanlarda en az 16 yıl sigortalılık ve 4 bin 320 prim günü aranıyor.

Çalışma gücü kaybı yüzde 40-49 arasında olanlarda ise 18 yıl sigortalılık ve 4 bin 680 gün şartı uygulanıyor.

Ancak sigorta başlangıç tarihine ve geçiş hükümlerine göre farklı koşullar söz konusu olabiliyor.

5. YIPRANMA PAYIYLA EMEKLİLİK YAŞI DÜŞEBİLİYOR

Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlara yönelik fiilî hizmet süresi zammı, bilinen adıyla yıpranma payı uygulaması devam ediyor.

Madencilik, sağlık hizmetleri, basın ve belirli güvenlik görevleri gibi kanunda sayılan işlerde çalışanlar, şartları karşılamaları halinde ilave hizmet süresi kazanabiliyor.

Bu sürelerin belirli bir bölümü emeklilik yaşından da indirilebiliyor.

Uygulanacak ilave gün sayısı, çalışılan işin niteliğine ve ilgili mesleğe ilişkin yasal düzenlemelere göre değişiyor. Bu avantajdan yararlanmak için yalnızca meslek unvanına sahip olmak yeterli olmayabiliyor; kanunda belirtilen işlerde fiilen çalışma şartı da aranıyor.

6. AĞIR ENGELLİ ÇOCUĞU BULUNAN ANNELERE ÖZEL HAK

Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan çalışan annelere de özel bir emeklilik avantajı sağlanıyor.

1 Ekim 2008 tarihinden sonra geçen ve ilgili koşulları taşıyan prim ödeme günlerinin dörtte biri, annenin toplam prim gününe ekleniyor.

Eklenen süre aynı zamanda emeklilik yaşından düşülüyor.

Örneğin bu kapsamda değerlendirilen 4 bin günlük çalışması bulunan bir anne, şartların tamamını karşılaması halinde bin günlük ilave hizmet avantajı elde edebiliyor.

Uygulama için çocuğun sağlık durumunun yetkili sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekiyor.

7. ERKEN YAŞLANMA NEDENİYLE 55 YAŞINDA EMEKLİLİK

Sosyal güvenlik mevzuatında erken yaşlandığı tespit edilen sigortalılara yönelik özel bir düzenleme de bulunuyor.

SGK Sağlık Kurulu tarafından erken yaşlanma durumu belirlenen kişiler, 55 yaşını doldurmaları ve en az 5 bin 400 prim gününe sahip olmaları halinde emeklilik hakkından yararlanabiliyor.

Ancak 55 yaşına ulaşmak veya 5 bin 400 prim gününü tamamlamak tek başına yeterli olmuyor.

Erken yaşlanma durumunun resmî sağlık değerlendirmesiyle tespit edilmesi gerekiyor.

8. KISMİ EMEKLİLİKTE 3600, 4500 VE 5400 GÜN ŞARTI

Emekli olmak için gerekli prim gününü normal koşullarda tamamlayamayan çalışanlar açısından kısmi emeklilik de önemli seçenekler arasında bulunuyor.

SSK kapsamında 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar için 15 yıllık sigortalılık ve 3 bin 600 prim günü üzerinden emeklilik imkânı bulunuyor. Ancak kişinin şartları hangi tarihte tamamladığına göre yaş koşulları değişiyor.

9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olanlarda ise 25 yıl sigortalılık, 4 bin 500 prim günü ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı uygulanıyor.

1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda kısmi emeklilik için aranan prim günleri, sigorta başlangıç yılına göre 4 bin 600'den başlayarak 5 bin 400'e kadar yükseliyor. Yaş koşulları da farklılaşıyor.

Bağ-Kur kapsamında ise 5 bin 400 prim günüyle kısmi emeklilik imkânı bulunuyor. Ancak sigorta başlangıç tarihi ve geçiş hükümlerine göre yaş şartlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

ERKEN EMEKLİLİK ŞARTLARI NASIL ÖĞRENİLİR?

Erken emeklilik imkânlarından yararlanmak isteyen çalışanların öncelikle ilk sigortalılık tarihlerini, toplam prim günlerini ve hangi sigorta statüsüne tabi olduklarını kontrol etmeleri gerekiyor.

SGK'nın Ne Zaman Emekli Olabilirim uygulaması üzerinden emeklilik koşullarına ilişkin hesaplama yapılabiliyor.

Ancak borçlanma, maluliyet, engellilik veya yıpranma payı gibi özel durumlarda kişiye ait hizmet kayıtlarının ayrıca incelenmesi önem taşıyor.

Kademeli emekliliğe ilişkin yeni bir düzenleme henüz yasalaşmamış olsa da mevcut mevzuattaki bu sekiz yöntem, gerekli şartları karşılayan bazı çalışanların emeklilik süresini kısaltmasına veya eksik primlerini tamamlamasına yardımcı olabiliyor.

Kaynak: Haber Merkezi