Yargı camiasının ve yurttaşların uzun süredir sonucunu beklediği yeni kanun teklifi yasalaşma yolunda ilk adımını attı. İktidar partisinin duyurduğu yirmi bir maddelik düzenleme, mahkeme salonlarındaki işleyişten icra dairelerindeki satış yöntemlerine kadar geniş bir yelpazede yenilikler içeriyor. Özellikle duruşmaların arasındaki süreyi kısaltmayı ve davaların gereksiz yere uzamasını engellemeyi amaçlayan paket, aynı zamanda kötü muamele suçlarına yönelik cezai yaptırımların esnetilmesini de ortadan kaldırıyor. Hukuk sistemindeki tıkanıklıkları gidermesi beklenen tasarının içeriği tam anlamıyla netleşti.
BELİRSİZ ALACAK DAVALARI TARİH OLUYOR
İşçi ve işveren uyuşmazlıkları ile tazminat davalarında sıklıkla başvurulan belirsiz alacak davası usulü yürürlükten kaldırılıyor. Bunun yerine yurttaşlara kısmi dava açma hakkı tanınarak, sürecin ilerleyen safhalarında kalan alacağın da talep edilmesinin önü açılıyor. Kısmi dava açılması durumunda zaman aşımı, hakkın kaybolmasını önleyecek biçimde ilk başvurunun yapıldığı tarihten itibaren kesilmiş kabul edilecek.
DURUŞMALAR ARASI SÜRE KISALIYOR
Yargılamaların yıllarca sürmesinin önüne geçmek amacıyla hukuk davalarında duruşma aralıklarına sınır getiriliyor. Haklı ve zorunlu bir gerekçe gösterilmediği müddetçe iki duruşma arasındaki süre üç ayı geçemeyecek. Dosyayı gereksiz yere uzatacak adımlara da yaptırım uygulanacak. Kendi hukuki bilgisiyle çözüme kavuşturabileceği konularda dosyayı bilirkişiye gönderen hakimler hakkında disiplin süreci işletilecek.
İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELEYE TAVİZ YOK
Anayasa Mahkemesinin daha önce aldığı kararlar doğrultusunda, kamu görevlileri tarafından işlenen eziyet, işkence ve kötü muamele suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemeyecek. Suçu sabit görülen kişilerin cezaları ertelenmeden doğrudan infaz edilecek.
DİJİTAL VE GENETİK VERİLERİN SAKLANMA KOŞULLARI
Adli süreçlerde elde edilen genetik ve dijital verilerin muhafaza edilme şartları ilk kez ayrıntılı olarak kanunla güvence altına alınıyor. Mahkumiyetle sonuçlanan dosyalardaki moleküler genetik veriler yirmi yıl boyunca korunacak. Arama ve el koyma işlemleri neticesinde bilgisayar veya cep telefonlarından kopyalanan dijital materyaller ise yargılamanın kesinleşmesinin ardından on beş yıl saklanıp sonrasında imha edilecek.
MİRAS SATIŞLARINDA YENİ UYGULAMA
Ortaklığın giderilmesi davalarında miras kalan gayrimenkullerin satış süreci baştan aşağı değişiyor. Yeni düzenlemeyle birlikte söz konusu taşınmazların ilk ihalesine sadece mirasçılar katılım sağlayabilecek. İlk aşamada alıcı çıkmaması halinde ikinci ihale genel katılıma açılacak. Öte yandan ihalelere katılıp en yüksek teklifi vermesine rağmen ödemeyi gerçekleştirmeyen kişilere ağır yaptırımlar uygulanacak. Bu durumdaki kişilerin teminatları yanarken, teklif edilen bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası da kesilecek. Vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmaz malların satışı ise daha fazla katılımı sağlamak amacıyla elektronik ihale sistemine taşınacak.
DEVLETLE OLAN ALACAK DAVALARINDA İCRA ŞARTI
Yurttaşların kamu kurumlarına karşı kazandıkları para alacağı davalarında doğrudan icra yoluna başvurma dönemi sona eriyor. Yeni kurala göre, kesinleşen karar sonrasında öncelikle ilgili idareye başvuru yapılması zorunlu tutulacak. Kuruma ödeme yapması için bir aylık süre tanınacak, bu süre zarfında ödemenin yapılmaması durumunda icra takibi başlatılabilecek.
TAZMİNAT HESAPLAMALARINDA FAİZ DÜZENLEMESİ
Ölümlü trafik kazaları ile destekten yoksun kalma davalarında uygulanan faiz hesaplama yöntemi yeniden belirleniyor. Geçmişte oluşan zararlar için olayın yaşandığı tarihten itibaren faiz işletilirken, geleceğe yönelik varsayımsal kayıplar üzerinden hesaplanan tazminatlarda mahkemenin karar verdiği tarih esas alınacak. Bu yeniliğin özellikle sigorta şirketlerinin taraf olduğu yüklü dosyaları doğrudan etkilemesi bekleniyor. Ayrıca sözleşmeye dayanmayan alacaklarda kanuni faiz oranı, sabit bir değer yerine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının uyguladığı reeskont faizine endekslenerek ekonomik gerçekliklere uygun hale getirilecek.
İSTİNAF VE TEMYİZ YOLLARI GENİŞLİYOR
Bölge İdare Mahkemeleri, ilk derece mahkemesinin verdiği kararın sonucunu yerinde bulması halinde yalnızca gerekçedeki eksiklik veya hatalar sebebiyle dosyayı geri göndermeyecek. İstinaf makamı gerekçeyi düzelterek kararı bizzat verebilecek. İlk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak yeni bir hüküm kurulması durumunda ise Danıştay yolu açılarak yurttaşların üst yargı mercilerine başvuru hakkı genişletilecek. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının onama, bozma, düşme ve iade gibi kararlara itiraz yetkisi de genişletilirken mevcut durumda bir ay olan itiraz süresi üç aya yükseltilecek.
YARGI MENSUPLARI VE UZAKTAN DURUŞMALARDA YENİ DÖNEM
Adli Tıp İhtisas Kurullarında görev alacak başkan ve üyeler için tıpta veya diş hekimliğinde uzmanlık yahut doktora şartı aranacak. Bu üyelerin görev süreleri dört yılla sınırlandırılacak. Türkiye Adalet Akademisinin yürüttüğü hakim ve savcı yardımcılığı eğitim ile sınav süreçleri kanuni bir çerçeveye oturtulurken, adaylara mazeret sınavı hakkı da tanınıyor.
Yargılamanın teknolojik boyutu olan uzaktan katılım sisteminde büyük bir kolaylık sağlanıyor. SEGBİS ve benzeri görüntülü sistemlerle duruşmalara katılan avukat ile taraflar için birçok işlemde aranan fiziki imza zorunluluğu ortadan kalkıyor. Ceza yargılamalarında hakkında güvenlik tedbiri uygulanan kaçak sanıklar ise sonradan mahkemeye gelip savunma yapmak istediklerinde yeniden yargılama talep etme hakkına kavuşuyor.
