Kuzey Carolina Üniversitesi Chapel Hill Hukuk Fakültesi öğrencileri, yapay zekanın adalet sistemindeki rolünü test etmek amacıyla sıra dışı bir deney gerçekleştirdi. “Dijital jüri” olarak görev yapan ChatGPT, Grok ve Claude, 17 yaşındaki siyahi öğrenci Henry Justus’un yargılandığı kurgusal bir davada karar verdi. Gerçek bir davadan esinlenilerek hazırlanan bu senaryoda, yapay zekaların insani önyargılardan arınmış bir karar verip veremeyeceği test edildi.
Deney, UNC-Chapel Hill Hukuk Fakültesi Çocuk Adalet Kliniği’nde görevli Profesör Joseph Kennedy’nin geçmişte incelediği bir gençlik davasından uyarlandı. Gerçek olayda yargıç sanığı suçlu bulmuştu. Ancak sahte duruşmada, aynı verilerle donatılan ChatGPT, Grok ve Claude’un kararı çok farklı oldu. Kennedy, yapay zekanın adalet üzerindeki etkilerini tartışmak amacıyla düzenlenen duruşmada yargıç rolünü üstlendi.
Kurgusal duruşmada olay, 15 yaşındaki beyaz öğrenci Victor Fehler’in ifadesine dayanıyordu. Fehler, sanığın kendisinden para istediğini ve “dövüşemeyecek kadar korktuğunu” iddia etti. Savunma tarafı ise, Justus’un sadece varlığıyla suçlu sayılamayacağını, niyetin “makul şüphenin ötesinde” kanıtlanamadığını savundu.
İlk değerlendirmede ChatGPT suçlu, Grok ve Claude kararsız oy kullandı. Ancak diğer jüri oylarını değerlendirdikten sonra ChatGPT kararını değiştirdi ve şu gerekçeyi sundu:
“Sadece varlık göstermek ya da stres altında belirsiz tepki vermek, makul şüphenin ötesinde suç niyetini kanıtlamaz.”
Böylece üç yapay zeka modeli de beraat yönünde birleşti.
Profesör Kennedy, deneyin ardından yaptığı açıklamada, yapay zekanın ceza davalarında kullanılmasına sıcak bakmadığını ancak insanların bu sistemlerin kararlarını ne kadar “kabul edilebilir” bulacağını merak ettiğini belirtti.
UNC-Chapel Hill Felsefe Bölümü Başkanı Profesör Matthew Kotzen ise yapay zekanın “adil” karar verme kapasitesine temkinli yaklaştı:
“Yapay zekanın insanlardan daha az önyargılı olabileceğini düşünsek bile, bu sistemlerin kanıt standartlarını anlayacak kadar güçlü olup olmadığı hâlâ tartışmalı.”
Son yıllarda yapay zekanın hukuk sistemlerinde kullanımı tartışma yaratıyor. ABD’de 500’den fazla davada yapay zeka kaynaklı hatalar, mahkemelerde ciddi yaptırımlara yol açtı. Ancak Amerikan Barolar Birliği’nin 2024 raporuna göre avukatların %30’u halihazırda yapay zekayı aktif biçimde kullanıyor.
Bu deney, yapay zekanın sadece bir araç değil, geleceğin karar mekanizmasının bir parçası olabileceğini bir kez daha gündeme getirdi.
Yapay zekalar deneme davasında suçlu bulunan genci beraat ettirdi
