Aradan geçen bir aylık sürenin ardından ortaya çıkan bilanço, bu sistemin vatandaşın bütçesinde ne kadar devasa bir kalkan görevi gördüğünü net bir şekilde ispatladı.
LİTREDE MOTORİNE 17 LİRA, BENZİNE 12 LİRA ZAM GİZLENDİ
Eşel mobil sisteminin temel mantığı; uluslararası petrol fiyatlarından ve döviz kurundan kaynaklanan zam ihtiyacının pompa fiyatına yansıtılmak yerine, devletin o üründen aldığı Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) düşülmesi esasına dayanıyor. Yapılan son mali analizler, Mart ayı boyunca brent petrol cephesinde yaşanan korkunç maliyet artışlarının bu sistem sayesinde nasıl eritildiğini gözler önüne seriyor.
Verilere göre, eğer eşel mobil sistemi uygulanmasaydı, geride bıraktığımız bir ay içerisinde motorinin (mazot) litre fiyatına tam 17 lira, benzinin litre fiyatına ise yaklaşık 12 lira gibi astronomik zamlar yapılmak zorunda kalınacaktı. Özellikle Mart ayının son haftalarına doğru petrol piyasalarındaki tansiyonun artmasıyla birlikte, sadece 20 Mart'ta 5 liralık, 24 Mart'ta ise 6,5 liralık potansiyel zamlar doğrudan ÖTV alacağından düşülerek vatandaşın cebinden çıkması engellendi.
50 LİTRELİK BİR DEPODA 830 LİRALIK MUAZZAM TASARRUF
Uygulamanın hane halkı ekonomisine yansıması ise depo doldurulurken ortaya çıkıyor. Türkiye Gazetesi'nin derlediği rakamlara göre, 50 litrelik standart bir yakıt deposuna sahip bir aracın maliyeti üzerinden yapılan hesaplamalar, devletin üstlendiği yükün büyüklüğünü kanıtlıyor.
Bugün istasyona gidip aracını motorinle fulleyen bir sürücü, eşel mobil sayesinde cebinden çıkması gereken fazladan 830 lirayı ödemekten kurtuluyor. Aynı şekilde 50 litrelik deposunu benzinle dolduran bir vatandaşın da yaklaşık 500 lirası cebinde kalıyor.
BÜTÇEYE BİR AYLIK MALİYETİ: 43 MİLYAR TL!
Sistemin makroekonomik boyutu ise Türkiye'nin devasa akaryakıt tüketimiyle çarpıldığında dudak uçuklatıyor. Türkiye genelinde günde ortalama 80 milyon litre mazot tüketiliyor. Sadece motorin üzerinden yapılan hesaplamaya göre, devlet her gün vatandaşın ödemesi gereken 1,3 milyar liralık zammı kendi kasasından (vergiden feragat ederek) karşılıyor. Benzinde ise devletin üstlendiği günlük yük 187 milyon lira seviyesinde.
Mart ayının başından sonuna kadar geçen 30 günlük periyotta, devletin her iki yakıt türünde ÖTV'den vazgeçerek sübvanse ettiği toplam tutar tam 43 milyar liraya ulaştı.
EĞER BU SİSTEM OLMASAYDI TABELALARDA HANGİ RAKAMLARI GÖRECEKTİK?
Mevcut yasal düzenlemeye göre, akaryakıtta oluşan maliyet artışlarının yüzde 75'ine kadarlık kısmı ÖTV'den karşılanabiliyor. Kalan yüzde 25'lik kısım ise zorunlu olarak pompa fiyatlarına zam olarak yansıtılıyor. Bu dengeleme mekanizmasına rağmen 4 Nisan 2026 (dün) itibarıyla Türkiye genelinde motorinin litre fiyatı 77 lira, benzinin litre fiyatı ise 62-63 lira bandında seyrediyor.
Eğer devlet 43 milyar liralık bu vergi alacağından vazgeçmeyip zammın tamamını tabelalara yansıtsaydı, bugün istasyonlara giden vatandaşlar motorinin litresini yaklaşık 94 liradan, benzinin litresini ise 73 liradan almak zorunda kalacaktı. Uzmanlar, Orta Doğu'daki krizin sürmesi halinde sistemin ne kadar daha dayanabileceğinin ve bütçe üzerindeki bu ağır yükün nasıl finanse edileceğinin önümüzdeki dönemin en kritik ekonomi başlıklarından biri olacağını belirtiyor.
