Son zamanlardaki savaş gündemi nedeniyle hemen her sektörde zam haberleri gelmeye devam ediyor. Uçakların en büyük maliyet kalemi olan jet yakıtının ton fiyatı, kısa sürede 830 dolardan 1.500 doların üzerine fırlayarak adeta rekor kırdı. Uzmanlar, bu maliyet artışının bilet fiyatlarına yansımasının kaçınılmaz olduğunu, hatta bazı rotalarda uçuş iptallerinin yaşanabileceğini belirtiyor.
YAKIT MALİYETİ BİR GECEDE 2022 ZİRVESİNİ AŞTI
Savaş atmosferi öncesinde daha stabil seyreden jet yakıtı fiyatları, Körfez bölgesindeki rafinerilerin hedef alınmasıyla birlikte 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşı sırasında görülen tarihi zirveleri de geride bıraktı. Havacılık dünyası için hayati öneme sahip olan bu yakıtın, Avrupa'nın toplam ithalatının yaklaşık yarısını Körfez bölgesinden karşıladığı biliniyor. Özellikle Kuveyt’teki dev Al-Zour Rafinerisi gibi tesislerin Avrupa'nın jet yakıtı ihtiyacının yüzde 10'una tekabül eden üretimi, bölgedeki çatışmalar nedeniyle piyasadan çekilmiş durumda. Bu arz kesintisi, Avrupa’daki hava yolu şirketlerinin tedarik zincirini kopma noktasına getirdi.
DEV HAVA YOLU ŞİRKETLERİNDEN "ZAM" SİNYALİ
Artan enerji maliyetleri, şirketlerin kâr marjlarını hızla eritiyor. Havacılık devleri birbiri ardına yaptıkları açıklamalarla durumun ciddiyetini ortaya koydu:
- Wizz Air: Bölgesel gerilimin yakıt giderlerini artırması sebebiyle yıllık kâr tahminlerini 50 milyon Euro aşağı yöne revize etti.
- United Airlines: Üst düzey yöneticisi Scott Kirby, artan maliyetlerin finansal tablolar üzerinde baskı oluşturduğunu belirterek, yolculara bilet fiyatlarının "çok yakında" artacağı mesajını verdi.
Sektör genelinde yakıt giderlerinin toplam operasyonel maliyetin yüzde 40'ına kadar çıktığı düşünüldüğünde, bu zamların bilet fiyatlarına "ek yakıt harcı" olarak yansıtılmasına kesin gözüyle bakılıyor.
"BİLET ZAMMI AZ BİLE KALABİLİR: UÇUŞ İPTALLERİ YAKIN"
Piyasa analistleri, krizin sadece bilet fiyatlarını değil, uçuş kapasitesini de vuracağı konusunda uyarıyor. Sparta Commodities Emtia Birimi Başkanı James Noel-Beswick, mevcut krizin sadece bir fiyat artışı olmadığını, aynı zamanda bir "fiziki kıtlık" sorunu olduğunu belirtti. Beswick, "Eğer rafinerilerdeki üretim aksaklığı ve boğazdaki tanker trafiği haftalar içinde normale dönmezse, hava yolu şirketleri yakıt bulamadıkları için uçuş iptalleri ve uzun süreli gecikmeler yapmak zorunda kalacak" dedi.
Öte yandan, havayolu şirketleri arasında bir ayrışma da yaşanıyor. Ryanair ve EasyJet gibi "hedging" (fiyat sabitleme) stratejisiyle yakıtını önceden uygun fiyata bağlayan şirketler, şimdilik fiyatlarını sabit tutabiliyor.