NASA, Karadeniz ile Marmara Denizi'nde ilkbaharın sonu ve yaz başında görülen turkuaz renk değişimini uzaydan çekilen yeni görüntülerle paylaştı. PACE uydusunun 22 Haziran 2026'da kaydettiği veriler ile yaklaşık bir ay önce Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan (ISS) çekilen fotoğraflar, Karadeniz, İstanbul Boğazı ve Marmara Denizi boyunca uzanan dikkat çekici fitoplankton yoğunluğunu gözler önüne serdi. Daha önce dronlarla kayıt altına alınan bu doğal olayın uzaydan da net biçimde görüntülenmesi, bölgedeki mevsimsel değişimin boyutunu ortaya koyarken deniz ekosistemine ilişkin önemli ipuçları sundu.
Karadeniz'deki turkuaz renk değişiminin nedeni ne?
Karadeniz ve Marmara Denizi yılın büyük bölümünde koyu mavi, hatta siyaha yakın tonlarda görünürken, ilkbaharın sonundan yaz başına kadar geniş alanlarda turkuaz renk değişimi yaşanıyor. NASA'nın 8 Şubat 2024'te fırlattığı PACE (Plankton, Aerosol, Cloud, Ocean Ecosystem) uydusunda yer alan Ocean Color Instrument (OCI), 22 Haziran 2026 tarihinde bu değişimi yüksek çözünürlükle kayıt altına aldı. Görüntülerde Karadeniz'in önemli bir bölümünün açık mavi ve turkuaz tonlarına dönüştüğü görüldü.
Bilim insanlarına göre bu renk değişiminin temel nedeni, "kokkolitofor" (coccolithophore) olarak adlandırılan mikroskobik fitoplanktonların yoğun şekilde çoğalması. Kalsiyum karbonat plakalarla kaplı olan bu canlılar, güneş ışığını güçlü biçimde yansıttığı için deniz yüzeyinde süt mavisini andıran turkuaz bir görünüm oluşturuyor. NASA ayrıca yılın diğer dönemlerinde silika kabuklu diyatomların baskın hale geldiğini, bu nedenle denizin daha koyu tonlarda görüldüğünü belirtiyor.
PACE uydusu ve ISS görüntüleri aynı doğal süreci doğruladı
NASA'nın yayımladığı görüntüler yalnızca tek bir uydu gözleminden ibaret değil. Yaklaşık bir ay önce, 27 Mayıs 2026 tarihinde Uluslararası Uzay İstasyonu'nda görev yapan Expedition 74 ekibindeki bir astronot tarafından çekilen fotoğraflar da aynı doğa olayını farklı bir açıdan belgeledi.
ISS'den elde edilen karelerde İstanbul Boğazı boyunca uzanan turkuaz akıntılar açık şekilde seçilebiliyor. Karadeniz'den Marmara Denizi'ne doğru ilerleyen fitoplankton hareketleri ile akıntı desenleri uzaydan izlenebilir hale gelirken, daha önce dronlarla kaydedilen görüntülerle de büyük ölçüde örtüştü. Böylece hem deniz seviyesinden hem de yörüngeden elde edilen kayıtlar, aynı mevsimsel değişimin farklı ölçeklerde gözlemlenmesini sağladı.
NASA, yaklaşık bir ay arayla elde edilen bu iki farklı görüntü setinin bölgedeki fitoplankton döngüsünü ve mevsimsel deniz hareketlerini anlamak açısından önemli bir veri sunduğunu vurguladı.
Fitoplanktonlar deniz yaşamı ve iklim için neden önemli?
Uzmanlar, Karadeniz ve Marmara Denizi'nde görülen turkuaz renk değişiminin doğal bir ekolojik süreç olduğuna dikkat çekiyor. Görsel açıdan dikkat çeken bu olayın arkasında, deniz ekosisteminin temel taşlarından biri olan fitoplanktonların yaşam döngüsü bulunuyor.
Fitoplanktonlar, deniz besin zincirinin en alt basamağını oluşturuyor ve balıklardan daha büyük deniz canlılarına kadar birçok tür için temel besin kaynağı sağlıyor. Bunun yanında atmosferdeki karbondioksitin tutulmasına katkıda bulunarak küresel karbon döngüsünde de kritik bir rol üstleniyorlar. Bu nedenle PACE gibi yeni nesil gözlem uydularından elde edilen veriler yalnızca renk değişimini belgelemekle kalmıyor; deniz ekosisteminin sağlığı, iklim değişikliği ve biyolojik üretkenlik gibi konuların uzun vadeli takibine de katkı sunuyor.
Kaynak: İHA
