Türkiye'de sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında prim ve yaş şartını dolduran çalışanların en büyük ikilemlerinden biri olan maaş hesaplama sistemi yeniden ele alınıyor. Mevcut uygulamada çalışma hayatında daha fazla kalarak prim ödemeye devam eden bazı sigortalıların bağlanacak aylıklarında düşüş yaşanması veya beklenen artışın yakalanamaması, çalışanların erken emeklilik talebini artırıyordu. Hükümetin açıkladığı Orta Vadeli Program (OVP) ile birlikte, daha uzun süre istihdamda kalmayı cazip hale getiren ve aktüeryal dengeyi gözeten adımların atılacağı kesinleşti. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başuzmanı İsa Karakaş tarafından yapılan teknik değerlendirmeler, önümüzdeki dönemde hayata geçirilmesi planlanan yeni emeklilik parametrelerinin çerçevesini ortaya koydu; işte konuya dair tüm merak edilenler...
ORTA VADELİ PROGRAM HEDEFLERİ YENİ SİSTEMİN İŞARETİNİ VERDİ
Yayımlanan son kalkınma ve ekonomi planında yer alan sosyal güvenlik başlıklarını teknik incelemeye alan SGK Başuzmanı İsa Karakaş, yeni dönemin yol haritasını değerlendirdi. Programdaki maddelerin çalışma hayatındaki temel aksaklıklara odaklandığına değinen Karakaş, "Programdaki emeklilik maddelerini ayrıntılı inceledim. Çalıştıkça maaşı eriyen sistem bitti mi? Yeni OVP, 'çok çalışanı cezalandırma' sorununa el atıyor mu? Çok çalıştıkça maaş artacak mı?" sorularının yanıtlarını aradığını kaydetti.
Yeni stratejinin temel amacının çalışanların iş gücü piyasasında daha uzun süre kalmasını sağlamak olduğunu aktaran Karakaş, "Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir" metninin metinde açıkça yer aldığını belirterek, "Bu hedefin programa göre önümüzdeki sene içinde ifa edilmesi gerekmektedir" ifadelerini kullandı.
AYLIK BAĞLAMA ORANI FORMÜLÜ VE MEVCUT SİSTEMİN YÜKÜ
Sosyal güvenlik sistemindeki mevcut hesaplama mekanizmasının ayrıntılarını paylaşan uzman isim, aylık bağlama oranlarının (ABO) belirleyici rol oynadığını kaydetti. Karakaş, "SSK emeklilik aylığı genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı formülü ile hesaplanmaktadır. Bu formülde özellikle ABO diye tabir edilen Aylık Bağlama Oranları büyük önem taşımaktadır" dedi.
Emeklilik koşullarını sağlayan bireylerin sistemden erken ayrılmasının iki taraflı bir maliyet oluşturduğunu aktaran Karakaş, "Belirtilen durum hem SGK’nın hem de çalışanın zararına sebep olmaktadır. Zira bu durumda SGK her ay alacağı primden mahrum olduğu gibi emeklilik maaşı ödemesi de yapmak zorunda kalmaktadır" değerlendirmesini yaptı.
ÇOK ÇALIŞANA YÜKSEK MAAŞ GETİRECEK 25 YIL FORMÜLÜ
Çalışanların ortak talebinin sistemde kaldıkça gelirlerinin korunması olduğuna işaret eden İsa Karakaş, "Oysaki bu durum tersine çevrilmiş olsa emekliliği gelenler bile çalıştıkça emekli aylıkları artacağından sistemde daha uzun süre kalacaklardır. Özellikle SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal bir düzenleme yapılması milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi hâline gelmiştir" açıklamasını yaptı.
Önümüzdeki dönemde masaya gelmesi muhtemel olan düzenlemenin teknik ipuçlarını da aktaran Karakaş, "Önümüzdeki dönemlerde kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasına gidilebilir. Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalarda her bir yıl için ABO’da ilave artışlar öngören yeni bir sistem hayata geçirilebilecektir" sözleriyle olası formülü paylaştı.
Planlanan adımların hayata geçmesi halinde aktif çalışan ile emekli dengesinin korunacağını kaydeden Karakaş, "Öngörülen tedbirler kapsamında düzenleme yapılması hâlinde aktif/pasif dengesinde iyileşmelere neden olabileceği gibi sigortalıların da 'çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı?' endişesi ortadan kalkacaktır" dedi.
Uzmanlar, sistemde daha uzun süre kalınmasının teşvik edilmesiyle beraber kayıt dışı istihdamın gerileyeceğini, kurumun prim gelirlerinde yaşanacak yükselişin ise sosyal güvenlik hizmetlerinin niteliğini daha yukarı taşıyacağını ifade ediyor.
Muhabir: Haber Merkezi
