Bu mesleklerde çalışanlar 5 yıl erken emekli olacak!

Emeklilik yaşını öne çekmek isteyen çalışanlar, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) sağladığı özel hakları araştırmaya devam ediyor. Ağır ve riskli işlerde çalışan sigortalılara uygulanan fiilî hizmet süresi zammı, bilinen adıyla yıpranma payı, hem prim gününe ilave süre kazandırıyor hem de belirli şartlarda emeklilik yaşını düşürüyor. Son günlerde gündeme gelen 45 meslek grubuna 5 yıl erken emeklilik iddiası ise uygulamanın kapsamını ve şartlarını yeniden tartışmaya açtı.

45 MESLEK GRUBUNA ERKEN EMEKLİLİK HAKKI MI VERİLDİ?

SGK'nın resmî mevzuatına göre yıpranma payı uygulaması, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40'ıncı maddesi kapsamında yürütülüyor.

Uygulama yeni bir emeklilik düzenlemesi değil. Uzun süredir yürürlükte bulunan sistem, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışan belirli sigortalılara avantaj sağlıyor.

Sosyal medyada ve bazı haberlerde yer alan 45 meslek grubu ifadesi ise SGK'nın resmî sınıflandırması değil. Kurumun yayımladığı tabloda 20 ana iş ve işyeri grubu bulunuyor. Bu başlıkların altında farklı meslekler ve çalışma alanları yer alıyor.

YIPRANMA PAYI HANGİ MESLEKLERDE VAR?

SGK mevzuatına göre fiilî hizmet süresi zammından yararlanılabilen çalışma alanları arasında şu meslek ve işler bulunuyor:

• Yer altı maden işçileri ve belirli yer altı işlerinde çalışanlar
• Polisler ve emniyet teşkilatının ilgili personeli
• Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinin ilgili kadroları
• Millî İstihbarat Teşkilatı mensupları
• Basın kartıyla fiilen çalışan gazeteciler
• Sağlık hizmetlerinde doğrudan görev yapan ilgili sağlık meslek mensupları
• Yangın söndürme işlerinde çalışan itfaiye personeli
• Demir-çelik üretimindeki belirli işlerde çalışanlar
• Çimento, cam ve döküm fabrikalarının kapsam dahilindeki çalışanları
• Radyoaktif maddelerle yapılan işlerde görev alanlar
• Asit, cıva, kurşun ve arsenik üretimindeki belirli işlerde çalışanlar
• Su altında ve basınçlı hava altında çalışanlar
• Ceza infaz kurumlarında mevzuatta belirtilen görevleri yapan personel

Ancak bu mesleklerden birinde çalışmak tek başına yıpranma payı hakkı kazandırmıyor. Çalışanın kanunda belirtilen görevleri fiilen yerine getirmesi ve gerekli koşulları karşılaması gerekiyor.

HANGİ MESLEĞE KAÇ GÜN YIPRANMA PAYI VERİLİYOR?

SGK, çalışanların fiilî hizmet süresi zammını yaptıkları işin niteliğine göre hesaplıyor.

Her 360 günlük uygun çalışma süresine karşılık verilen ilave prim günleri şöyle:

Bu rakamlar, belirtilen işlerde 360 günlük uygun fiilî çalışma karşılığında kazanılabilecek ilave süreleri gösteriyor.

YIPRANMA PAYIYLA 5 YIL ERKEN EMEKLİ OLUNUR MU?

Uygulamada en fazla karıştırılan konu, prim gününe eklenen süreyle emeklilik yaşından düşülen sürenin aynı sanılması.

SGK'nın açıklamasına göre birçok meslek grubunda ilave hizmet süresi, toplamda en fazla 5 yıla kadar prim gününe eklenebiliyor.

Ancak bu durum doğrudan 5 yıl erken emekli olunacağı anlamına gelmiyor.

Genel uygulamada kazanılan ilave hizmet süresinin yarısı emeklilik yaşından düşülüyor. Yaş indirimi de en fazla 3 yılla sınırlandırılıyor.

Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet gibi belirli güvenlik personeli için prim gününe eklenebilecek süre 8 yıla ulaşabiliyor.

Yer altı işlerinde çalışanlar için ise kanunda farklı ve daha avantajlı süre hükümleri uygulanıyor.

MADENCİLER KAÇ YIL ERKEN EMEKLİ OLABİLİYOR?

Yer altında çalışan maden işçileri, yıpranma payının en yüksek oranla uygulandığı gruplar arasında bulunuyor.

Kanunda belirtilen yer altı işlerinde geçirilen her 360 güne karşılık 180 gün ilave hizmet süresi veriliyor.

Ayrıca yer altı çalışanları için yaş indiriminde genel uygulamadaki 3 yıllık üst sınır geçerli değil.

Bu grupta kazanılan fiilî hizmet süresi zammının tamamı, gerekli koşulların sağlanması halinde emeklilik yaşından indirilebiliyor.

Madencilerin emeklilik koşulları, sigortalılık başlangıç tarihine ve yer altında çalıştıkları süreye göre ayrıca değişebiliyor.

GAZETECİLER VE SAĞLIK ÇALIŞANLARI ERKEN EMEKLİ OLABİLİR Mİ?

Yıpranma payı uygulamasından basın kartına sahip olup fiilen gazetecilik yapan çalışanlar da yararlanabiliyor.

Bu kapsamda her 360 günlük uygun çalışma için 90 gün ilave prim hakkı bulunuyor.

Sağlık çalışanları için ise insan sağlığına yönelik koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinde fiilen çalışılması şartıyla yılda 60 gün ilave hizmet süresi uygulanıyor.

Dolayısıyla bir sağlık kuruluşunda veya basın işletmesinde çalışmak, bütün personelin otomatik olarak yıpranma payı kazanacağı anlamına gelmiyor.

YIPRANMA PAYINDAN YARARLANMAK İÇİN KAÇ GÜN ÇALIŞMAK GEREKİYOR?

SGK mevzuatına göre emeklilik yaşından indirim yapılabilmesi için genel olarak yıpranma payı kapsamındaki işlerde en az 3 bin 600 gün çalışılması gerekiyor.

Yer altı işlerinde ise bu şart 1800 gün olarak uygulanıyor.

Örneğin yılda 90 gün ilave hizmet kazandıran bir işte 3 bin 600 gün çalışan sigortalının prim gününe 900 gün eklenebiliyor.

Genel kurallar kapsamında bu sürenin yarısı olan 450 gün, emeklilik yaşından düşülebiliyor.

Ancak sigortalının emekli olabileceği kesin tarih, ilk işe giriş tarihi, sigortalılık statüsü ve diğer emeklilik koşullarına göre belirleniyor.

YIPRANMA PAYI NASIL SORGULANIR?

Yıpranma payından yararlanıp yararlanmadığını öğrenmek isteyen çalışanlar, e-Devlet üzerinden SGK hizmet kayıtlarını inceleyebiliyor.

İşverenler tarafından bildirilen fiilî hizmet süresi zammına ilişkin belge türleri ve çalışmaların kapsamı, ilgili SGK birimlerince değerlendiriliyor.

Çalışanların, e-Devlet SGK hizmetleri üzerinden kayıtlarını kontrol etmeleri ve tereddüt yaşadıkları durumlarda SGK müdürlüklerinden bilgi almaları gerekiyor.

Mevcut uygulama belirli mesleklerde emekliliği öne çekme imkânı sunsa da her çalışan için aynı yaş indirimi geçerli değil. Özellikle kamuoyuna yansıyan 5 yıl erken emeklilik iddiasının, genel uygulamada prim gününe eklenebilecek süreyle karıştırılmaması gerekiyor.