BDDK ve Merkez Bankası'nın katı bankacılık denetimlerine takılmadan işleyen bu sistem, gençlere önce düşük tutarlı "gölge limitler" (shadow limit) tanımlıyor. Sisteme güven kazandırmak adına 500 TL gibi küçük rakamlarla başlayan bu limitler, borç ödendikçe kademeli olarak yükseltilerek gençler farkında olmadan bir borç sarmalının içine çekiliyor.
"Vade farksız ve taksitli" sloganıyla sunulan bu alışverişlerde, ödemenin bir gün bile gecikmesi durumunda sisteme entegre sabit cezalar devreye giriyor. Bu cezalarla birlikte borcun yıllık faiz yükü yüzde 200'leri aşan korkunç boyutlara ulaşabiliyor.
Sistemin Gerçek Kârı Satışta Değil, Gecikme Cezasında
E-Ticaret Uzmanı Levent Aslan, bu sistemin ana hedef kitlesinin bordrolu çalışanlar değil, finansal okuryazarlığı düşük ve düzenli geliri olmayan gençler olduğunu belirtiyor. Aslan'ın çarpıcı analizine göre, BNPL şirketlerinin asıl gelir modeli ürün satışından ziyade, ödenemeyen borçlara uygulanan fahiş hizmet bedelleri ve gecikme cezalarına dayanıyor.
Çaresizlik Gençleri Bahis ve Tefecilere İtiyor
• Borcun hızlı artışı ve icra korkusu, gençleri ailelerinden durumu gizlemeye yönlendiriyor.
• Bu durum, gençleri daha tehlikeli yollara sürüklüyor.
• İki üç bin liralık haciz dosyasını kapatmak için acil nakit arayan gençler, riskli yöntemlere başvuruyor.
• Yasa dışı bahis siteleri, yüksek riskli kripto işlemleri ve modern tefeciler bu riskli yöntemler arasında.
• Sosyal medyada “senetle anında nakit” vaadiyle avlanan tefeciler, gençleri tuzağa düşürüyor.
Dijital Onay Islak İmza Yerine Geçiyor
Pek çok genç, fiziki bir evraka imza atmadığı için hukuki bir sorumluluğunun olmadığını düşünse de bu büyük bir yanılgı. Ödeme ekranında hızlıca işaretlenen "okudum, onaylıyorum" kutucukları ve cep telefonuna gelen SMS onay kodları, yasalar önünde ıslak imza hükmü taşıyor.
Ödenmeyen borçlar karşısında devreye giren hukuki süreçler gençlerin hayatını şu şekillerde kabusa çeviriyor:
-
E-Haciz Kıskacı: Herhangi bir sigorta (SGK) kaydı ve resmi geliri olmayan gençlerden parayı tahsil edebilmek için doğrudan banka hesaplarına bloke konuluyor.
-
Ailenin Evine Giden İcra Kağıtları: Tahsilat ofisleri, UYAP sistemi üzerinden icra tebligatlarını doğrudan ailenin ikametgah adresine göndererek hem yasal süreci başlatıyor hem de büyük aile içi çatışmalara zemin hazırlıyor.
Uzmanlar, gençlerin finansal sicilini daha hayatın başında kara listeye alan bu "denetimsiz kredi" mekanizmasının acilen sıkı bir yasal çerçeveye oturtulması gerektiği konusunda yetkilileri uyarıyor.
