Türkiye gıda pazarında yeni bir dönemin kapıları aralandı. Gelişen teknolojiyle birlikte dünya genelinde tartışma konusu olan laboratuvar üretimi gıdalar ve alternatif besin kaynakları için resmi otorite net tavrını ortaya koydu. Bakanlık tarafından hazırlanan kapsamlı mevzuat, bundan sonra sofralarımıza gelecek her yeni ürün için aşılması zorunlu bir güvenlik filtresi oluşturuyor.
YENİ GIDA YÖNETMELİĞİ İLE DENGELER DEĞİŞTİ
Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği'ni resmen yürürlüğe soktu. Alınan karar oldukça net kurallar içeriyor. Yeni düzenleme, 31 Aralık 2025 tarihinden önce ülkemizde yaygın şekilde satılmamış tüm ürünleri kapsama alıyor. Bu yiyeceklerin iç pazara girişi artık çok daha sıkı denetim şartlarına bağlandı.
Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) ve halihazırda mevzuatı bulunan gıda katkı maddeleri ise bu yönetmeliğin dışında tutuldu. Temel hedef son derece açık. Tüketicilerin sağlığını en üst düzeyde korumak ve akıllardaki tüm soru işaretlerini gidermek öncelikli amaç olarak belirlendi.
BÖCEK VE DOMUZ KAYNAKLI ÜRÜNLERE KESİN YASAK
Yönetmeliğin en fazla ses getiren maddesi yasaklar bölümünde yer buldu. Küresel ölçekte büyük tartışmalara neden olan böcek ve domuz kaynaklı hiçbir yeni gıda maddesine Türkiye'de onay verilmeyecek.
Bu tür ürünleri piyasaya sürmek amacıyla yapılacak şirket başvuruları Bakanlık tarafından doğrudan reddedilecek. Söz konusu maddelerin izinli ürünler listesine dahil edilmesi kesinlikle mümkün olmayacak. Sınır kapıları bu ürünler için tamamen kapatıldı.
Bir gıdanın raflarda yer alabilmesi için insan sağlığına hiçbir zararının bulunmadığının bilimsel olarak kanıtlanması gerekiyor. Aynı zamanda tüketiciyi yanıltıcı nitelikte olmaması ve besin değerinin klasik yiyeceklerden daha düşük kalmaması şartı aranacak.
HANGİ ÜRÜNLER YENİ GIDA SINIFINA GİRİYOR?
Teknolojik gelişmelerle birlikte hayatımıza girmesi muhtemel olan ve Bakanlığın yakın takibe aldığı ürün grupları netleşti. Laboratuvar ortamında yapısı kasıtlı olarak değiştirilmiş yeni moleküler gıdalar listenin başında yer alıyor.
Algler, mantarlar veya mikroorganizmalardan elde edilen yiyecekler de yeni gıda sınıfında değerlendirilecek. Hücre ya da doku kültüründen yapay yöntemlerle üretilen maddeler ile nanomateryal içeren ürünler çok daha sıkı kontrol edilecek.
Daha önce sadece takviye edici gıda veya vitamin hapı olarak satılan maddelerin normal yiyeceklerin içerisine katılması süreci de artık bu kriterlere göre denetlenecek.
ONAY SÜRECİNDE BİLİM İNSANLARI DEVREDE
Gıda firmaları, ithal etmek veya üretmek istedikleri ürünlerin yeni gıda kapsamına girip girmediğini kendileri kontrol etmekle yükümlü olacak. Şüpheye düşülen durumlarda piyasaya arz öncesinde Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne başvurulması zorunlu tutuluyor.
Resmi başvuru süreci başladıktan sonra Bakanlık 45 iş günü içinde evrakların kurallara uygunluğunu denetleyecek. Herhangi bir eksiklik saptanmazsa dosya, alanında uzman bilim insanlarından meydana gelen Bilimsel Komisyon'a devredilecek.
Uzman komisyon, söz konusu ürünü tam 9 ay boyunca en ince ayrıntısına kadar inceleyecek. Sağlık açısından bir risk bulunup bulunmadığı hazırlanan kapsamlı raporla karara bağlanacak.
GELENEKSEL GIDALAR İÇİN FARKLI PROSEDÜR UYGULANACAK
Dünyanın başka bir ülkesinde en az 25 yıldır insanlar tarafından güvenle tüketildiği kanıtlanan geleneksel gıdalar için daha hızlı bir onay mekanizması işletilecek. Şirketler bu durumu resmi belgelerle ortaya koyduğunda, komisyon inceleme süresini 4 aya indirecek.
Bilim insanlarının hazırladığı tüm raporlar 30 gün boyunca internet üzerinden halkın ve sektör temsilcilerinin görüşüne açılacak. Haklı bir itiraz gelmediği takdirde ürüne onay çıkacak. Güvenlik riski saptandığı anda ise başvuru tamamen reddedilecek.
TİCARİ SIRLAR KORUNACAK ANCAK SAĞLIK BİLGİSİ GİZLENEMEYECEK
Yeni üretim metotları ve pazar stratejileri, firmaların haklı talepleri doğrultusunda ticari sır olarak korunabilecek. Ancak ürünün insan ve çevre sağlığı üzerindeki etkilerine dair hiçbir veri kamuoyundan saklanamayacak. Şeffaflık ilkesi ön planda tutulacak.
Acil bir sağlık riski baş gösterdiğinde Bakanlık, tüm gizli bilgileri halkla paylaşma yetkisine sahip olacak. Gizlilik taleplerine dair nihai kararı ise Bakanlığın Genel Müdürlüğü verecek.
