Tapu eşinizin adına kayıtlıysa, birlikte yaşadığınız evi sizin onayınız olmadan satabilir mi? Türk Medeni Kanunu’nun aile konutuna ilişkin düzenlemesine göre, ev aile konutu niteliğindeyse diğer eşin açık rızası olmadan devredilemiyor. Tapunun tek kişiye ait olması, bu koşulu ortadan kaldırmıyor.
Üstelik bu koruma için tapuda mutlaka aile konutu şerhi bulunması da gerekmiyor. Ancak şerh, konutun bu niteliğinin tapu kaydında görünmesini sağlayarak işlem öncesinde önem taşıyor.
Belirleyici olan evin nasıl kullanıldığı
Aile konutu, eşlerin ortak yaşamını sürdürdüğü ve düzenli yerleşim amacıyla kullandığı evi ifade ediyor. Bu nedenle eşlerden birinin sahip olduğu her ev için aynı sınırlama uygulanmıyor.
Örneğin ailenin sürekli yaşadığı konut ile yalnızca tatillerde kullanılan yazlık aynı kapsamda değerlendirilmiyor. Muğla gibi yazlık konutların yaygın olduğu bölgelerde bu ayrım önem taşıyor. Evin yazlık olarak anılmasından çok, fiilen ailenin yaşam merkezi olarak kullanılıp kullanılmadığı belirleyici oluyor.
Satışı bilmek, satışa onay vermek değil
Kanunun aradığı koşul, diğer eşin açık rızası. Satış düşüncesinden haberdar olmak veya evin satışa çıkarıldığını duymak, tek başına bu rızanın verildiği anlamına gelmiyor.
Dolayısıyla uyuşmazlıkta yalnızca “Eşinin satıştan haberi vardı” açıklaması yeterli kabul edilmiyor; ilgili satış işlemine açık rıza verilip verilmediği inceleniyor. Aynı koruma, konutun bağışlanması veya üzerine ipotek konulması gibi işlemler bakımından da önem taşıyor.
Tapuda şerh yoksa koruma sona ermiyor
Aile konutu şerhi, taşınmazın aile konutu olduğunun tapu kaydına işlenmesini sağlıyor. Fakat bu kayıt bulunmadığında diğer eşin bütün haklarını kaybettiğini düşünmek yanlış.
Hukuki korumanın temelinde evin aile konutu niteliği bulunuyor. Bu nedenle tapuda şerh olmadan gerçekleştirilen bir satış da diğer eşin açık rızasının bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu yapılabiliyor.
Ev satın alacak kişiler açısından da yalnızca tapuda şerh bulunup bulunmadığına bakmak yeterli olmayabiliyor. Taşınmazın aile konutu olarak kullanılması, işlemin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlık doğurabiliyor.
Tapuda adı olmayan eş ne yapabilir?
Konutun sahibi olmayan eş, tapu müdürlüğüne başvurarak aile konutu şerhi verilmesini talep edebiliyor. Başvuru hakkı kadın ve erkek için aynı şekilde geçerli.
Ancak şerh konulması, evin yarısının başvuran eşe geçtiği anlamına gelmiyor. Aile konutu koruması, ortak yaşam alanına ilişkin işlemleri sınırlıyor. Evin mülkiyeti ile mal rejiminden doğabilecek alacak hakları ayrı hukuki konular olarak değerlendiriliyor.
Ev satılmışsa geri alınabilir mi?
Aile konutu açık rıza alınmadan satılmışsa, rızası alınmayan eş aile mahkemesinde tapu iptali ve tescil talebinde bulunabiliyor. Mahkeme işlemin geçersizliğine karar verirse, taşınmazın önceki malik eş adına yeniden tescili gündeme geliyor.
Burada iki ayrıntı önem taşıyor: Dava açılması satışı kendiliğinden ortadan kaldırmıyor ve dava açan eş otomatik olarak evin yarısına sahip olmuyor. Mahkeme, satış tarihinde konutun aile konutu olup olmadığını, açık rızanın bulunup bulunmadığını ve dosyadaki delilleri değerlendiriyor.
Taşınmazın dava sürerken yeniden devredilmesi riskine karşı ihtiyati tedbir istenebiliyor. Bu talebin kabul edilip edilmeyeceğine de mahkeme karar veriyor.
Diğer eş satışa izin vermezse ne olur?
Açık rıza koşulu, eşlerden birine her durumda ve sınırsız biçimde satışı engelleme yetkisi vermiyor. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebiliyor.
Böylece anlaşmazlık, eşlerden birinin tek taraflı kararıyla değil, olayın koşulları değerlendirilerek çözülebiliyor.
Muhabir: Mukaddes Yelin
