Ekonominin, lojistiğin ve ağır sanayinin ana damarı konumundaki motorin cephesinde yaşanan bu derin krizin, uluslararası ticareti aylarca olumsuz etkilemeye devam edeceği öngörülüyor.
Amerikan federal enerji araştırma birimlerinin güncel analizleri, piyasadaki yangının bir süre daha devam edeceğini gösteriyor. Kurumun projeksiyonlarına göre, standart benzinin galon fiyatı 4,30 dolar bandında dengelenmeye çalışırken, motorinin 5,80 doların üzerine tırmanarak rekor kırması bekleniyor.
Krizin temelinde yatan asıl neden ise Ortadoğu petrolünün yapısal kimyasına dayanıyor. Basra Körfezi havzasından çıkartılan ham petrol, kimyasal bileşimi gereği özellikle jet yakıtı ve motorin üretimi için dünya genelindeki en yüksek verime sahip kaynaktı. Çatışmaların fitilinin ateşlenmesiyle birlikte bu stratejik bölgeden yapılan ihracat bıçak gibi kesildi. Teksas veya New Mexico gibi bölgelerden çıkarılan Amerikan petrolü ise doğası gereği daha çok benzin üretimine yatkın. Tesislerdeki dönüşüm süreçlerinin de bilimsel sınırları bulunuyor; devasa bir rafineriyi bir gecede tamamen dizel üretecek bir yapıya büründürmek teknik olarak imkansız.
Uluslararası finans analistlerinin raporları, krizin büyümesinde Asya'nın dev ekonomisi Çin'in aldığı içe kapanmacı kararların da başrol oynadığını kanıtlıyor. Savaş çanlarının çalmasıyla birlikte Pekin yönetimi, kendi iç pazarında enerji güvenliğini garanti altına alabilmek adına tüm yakıt ihracat faaliyetlerini derhal durdurdu. Zaten pamuk ipliğine bağlı olan küresel tedarik zinciri, bu hamleyle birlikte tam anlamıyla çöktü.
ABD her ne kadar güçlü bir rafinaj altyapısına ve ihracat kapasitesine sahip olsa da, dünya genelindeki petrol arzının beşte birinin aniden buharlaştığı bir senaryoda tüm kıtaların dizel ihtiyacını tek başına sırtlaması mümkün görünmüyor. Avustralya gibi ülkeler rotalarını mecburen Amerika'ya çevirse de, mevcut üretim hızı küresel açığı kapatmaya yetmiyor. Sektör temsilcilerinin ortak görüşü; benzin tarafında işlerin nispeten idare edilebilir olduğu, ancak motorin ve havacılık yakıtında tarihin en büyük açıklarından birinin yaşandığı yönünde.
Bunun da ötesinde, talep esnekliğinin sıfıra yakın olması krizi içinden çıkılmaz bir hale getiriyor. Benzin kullanan standart bir otomobil sahibi, bütçesi zorlandığında toplu taşımaya yönelebilir veya keyfi seyahatlerini iptal ederek tasarruf edebilir. Ancak tarlasını sürmek zorunda olan bir çiftçinin, inşaat şantiyesindeki devasa vinçleri çalıştıran bir operatörün veya ülkeler arası gıda taşıyan bir tır şoförünün tüketimi kısma gibi bir lüksü bulunmuyor. Ufukta bir barış ihtimali belirse ve kilit ticaret yolları açılsa dahi, bozulan bu devasa lojistik çarkının eski ritmine kavuşması aylar alacak. Zira ekonomistlerin de altını çizdiği gibi; küresel ticareti sırtlayan ve dünyanın çarklarını çeviren asıl güç motorindir.
