Küresel sismik ağlar her yıl yerküre üzerinde ortalama 20 bin hareket saptıyor. Bu sarsıntıların küçük bir kısmı 7 ve üzeri büyüklüğe ulaşarak geniş çaplı yıkım yaratıyor. Deniz tabanındaki şiddetli kırılmaların açığa çıkardığı enerji yerkürenin ekseninde büyük sapmalar oluşturuyor. Büyük kara parçalarını yerinden oynatan bu güç, saniyeler içinde on binlerce canı alıyor.
DÜNYA TARİHİNİN ZİRVESİNDE ŞİLİ VAR
Şili'nin Valdivia kenti 22 Mayıs 1960 günü 9,5 büyüklüğündeki sarsıntıyla yıkıldı. Yaklaşık on dakika süren bu sismik kırılma bugüne kadar ölçülmüş en büyük deprem unvanını taşıyor. Fay hattındaki derin yarılma kıyı şeridini bütünüyle çökertti. Kırsal bölgelerdeki toprak kaymalarını Pasifik Okyanusu'ndan yükselen dev dalgalar izledi. Tsunami felaketi kıyıları yutarken 5 bin 700 insan yaşamını yitirdi. Sarsıntının açığa çıkardığı devasa enerji Cordón Caulle volkanını uyandırdı. Yanardağ tam 59 gün boyunca gökyüzüne lav ve kül püskürttü.
Listenin ikinci sırasına 1964 yılında Kuzey Amerika'yı vuran Alaska sarsıntısı oturdu. Bin kilometrelik fay hattının kırılmasıyla oluşan 9,2 büyüklüğündeki felaket beş dakika sürdü. Anchorage kentinde yollar yarıldı, altyapı tamamen çöktü. Okyanusta kabaran sular Alaska ve diğer Pasifik kıyılarına ağır hasar verdi.
ASYA'YI YUTAN ÖLÜMCÜL DALGALAR
Endonezya açıklarında 26 Aralık 2004 günü 9,1 büyüklüğünde korkunç bir çarpışma gerçekleşti. Hindistan ile Burma levhalarının birbirini ezmesi deniz tabanını 20 metre birden yükseltti. Okyanus tabanındaki bu ani duvar yeryüzünün en ölümcül tsunamilerinden birini tetikledi. Dalgalar 14 ülkenin kıyılarını aşarak 228 bin insanı hayattan kopardı. Yıkımın en ağır faturasını Endonezya, Sri Lanka, Hindistan ve Tayland ödedi.
Japonya'yı 11 Mart 2011'de sarsan 9,1 büyüklüğündeki Tohoku depremi coğrafyayı fiziksel olarak yerinden oynattı. Honshu adası tam 2,4 metre doğuya kaydı. Dünyanın dönüş ekseninde 10 ila 25 santimetrelik sapma oluştu. Kırılmanın ardından yükselen 40 metrelik su duvarı kıyı şeridindeki yerleşimleri bütünüyle temizledi. Fukushima Daiichi nükleer santralinde soğutma sistemlerinin durmasıyla başlayan reaktör erimesi radyoaktif bir felaket yarattı. Afette 22 binden fazla Japon can verdi.
RUSYA VE ŞİLİ KIYILARINDA İKİNCİ YIKIM
Kuril Adaları 4 Kasım 1952'de 9 büyüklüğündeki sarsıntıya teslim oldu. İlk dalganın ardından tehlikenin geçtiğini düşünerek evlerine dönen Severo-Kurilsk sakinlerini çok daha büyük olan ikinci dalga yuttu. Kasaba nüfusunun yarısı boğularak can verdi. Rus makamları kenti daha yüksek bir rakıma taşıyarak yeni baştan kurdu.
Şili tarihinin büyük felaketlerinden biri de 27 Şubat 2010'da orta kıyılarda koptu. Üç dakika süren 8,8 büyüklüğündeki Concepcion merkezli sarsıntı Pasifik havzasını alarma geçirdi. Japonya'dan Kaliforniya'ya uzanan 53 ülke kıyılarına acil tsunami uyarısı yolladı.
KARADA ÖLÇÜLEN EN BÜYÜK ENERJİ TİBET'TE ÇIKTI
Alaska açıklarındaki Rat Adası 1965 yılında 8,7 ile sarsıldı. Fay hattından yayılan enerji 304 kilometre uzaklıktaki Shemya Adası'nda 10 metrelik tsunamiler yarattı. Bölgedeki seyrek yerleşim ölümleri oldukça sınırladı.
Hindistan'ın Assam eyaleti ile Tibet sınırında 15 Ağustos 1950'de devasa bir çarpışma yaşandı. Hint ve Avrasya levhalarının birbirini itmesiyle oluşan afet karada ölçülen en şiddetli deprem sıfatını aldı. Assam'da 70 köy haritadan silindi. Yıkıntıların altında 4 bin 800 kişi yaşamını yitirdi.
HAWAII'Yİ VURAN PASİFİK AKINTISI
Kuzey Pasifik'teki Aleut Adaları 1 Nisan 1946 günü 8,6 büyüklüğünde bir enerji saldı. Okyanus yüzeyinde saatte 800 kilometre hıza ulaşan su kütlesi yalnızca beş saat içinde Hawaii'yi vurdu. Adada 159 insan öldü. Unimak Adası'nda 42 metreyi bulan dalga izleri saptandı. Antarktika kıyılarında dahi bu tsunaminin yıpratıcı etkileri gözlendi.
Listeyi tamamlayan onuncu afet yine Endonezya coğrafyasını buldu. Banda Aceh kenti açıkları 11 Nisan 2012'de 8,6 ile kırıldı. Tarihin en güçlü yatay kırıklı sarsıntısı olarak kayda geçen bu felaketi 8,2 büyüklüğünde dev bir artçı izledi. Kıyılarda ağır bir tsunami paniği yaşansa da korkulan su kütlesi kıyılara ulaşmadı.