Türkiye'de EYT yasasının yürürlüğe girmesiyle birlikte milyonlarca kişi emeklilik hakkı kazandı. Ancak 8 Eylül 1999 tarihinden kısa bir süre sonra sigorta girişi yapılanlar, mevcut sistemde emekli olabilmek için uzun yıllar beklemek zorunda kalıyor. Bu durum, kademeli emeklilik taleplerini yeniden alevlendirdi. Prim gün sayısını ve sigortalılık süresini doldurmasına rağmen yaş kriterine takılan çalışanlar, meclise sunulacak olası kanun tekliflerini yakından takip ediyor.
KADEMELİ EMEKLİLİK SON DURUM NE?
2000 yılı ve sonrasında sigortalı olanlar için şu an resmi makamlarca yürütülen yeni bir kademeli emeklilik çalışması bulunmuyor. Konuyla ilgili resmi bir adım atılması veya açıklama yapılması halinde, gelişmeler anbean kamuoyu ile paylaşılacak.
KADEMELİ EMEKLİLİK 2000 SONRASI ÇALIŞANLARI KAPSAYACAK MI?
EYT yasasından yararlanamayan ve 8 Eylül 1999 sonrası sigorta başlangıcı olan çalışanlar, emeklilik şartlarının esnetilmesini istiyor. Sigortalılar, 58 ile 60 yaş sınırının kaldırılarak kademeli bir geçiş sistemi uygulanmasını talep ediyor. Konuya ilişkin meclis gündemine taşınan çeşitli kanun teklifleri olsa da henüz yasalaşmış veya uygulanabilir bir karar alınmadı.
BAKAN IŞIKHAN'DAN EMEKLİLİK SİSTEMİ AÇIKLAMASI
Yeni bir düzenleme bekleyenlerin gözü kulağı hükümet kanadında. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, geçtiğimiz aylarda tartışmalara son noktayı koyarak mevcut durumu değerlendirdi. Bakan Işıkhan, "Emeklilik sisteminde bir değişiklik planlamıyoruz. Emekli olabilmek için gereken prim ve yıl şartlar devam edecek." ifadelerini kullandı.
KADEMELİ EMEKLİLİK NEDİR?
Kademeli emeklilik, sigortalı çalışanların belirli bir yaşa ve prim gün sayısına ulaştıklarında kısmi olarak emekliye ayrılmalarını sağlayan bir sistem olarak biliniyor. Bu sistemdeki şartlar, sigortalılık türüne ve kişinin işe başlama tarihine göre değişiklik gösteriyor.
TÜRKİYE'DE KİMLER ERKEN EMEKLİ OLABİLİR?
Mevcut yasalar, belirli şartları taşıyan kişilere normal emeklilik yaşını beklemeden iş hayatını sonlandırma ve sosyal güvenceye kavuşma imkanı tanıyor. Türkiye'de kimlerin erken emekli olabileceği; sigorta başlangıç tarihi, prim ödeme gün sayısı, engellilik durumu ve mesleki yıpranma payına göre belirleniyor. Erken emeklilik hakkından yararlanan gruplar şöyle sıralanıyor:
EYT'LİLER İÇİN EMEKLİLİK ŞARTLARI NELER?
8 Eylül 1999 öncesinde sigortası başlayanlar, yaş sınırına takılmadan emekliliğe ayrılabiliyor. Bu gruptaki kadın çalışanların 20 yıllık sigortalılık süresi ve 5 bin prim gününü, erkek çalışanların ise 25 yıl sigortalılık ve 5 bin 975 prim gününü tamamlaması yetiyor.
ENGELLİ BİREYLERİN EMEKLİLİK KOŞULLARI NELER?
Yüzde 40 ve üzerinde engeli bulunan bireyler, vergi indiriminden yararlanarak yaş şartı aranmaksızın emekli olabiliyor. Engel oranlarına göre aranan şartlar şu şekilde değişiyor:
-
Yüzde 60 ve üzeri engeli olanlar: 15 yıl sigortalılık ve 3 bin 960 prim günü
-
Yüzde 50 ile 59 arası engeli olanlar: 16 yıl sigortalılık ve 4 bin 320 prim günü
-
Yüzde 40 ile 49 arası engeli olanlar: 18 yıl sigortalılık ve 4 bin 680 prim günü
MALULEN EMEKLİLİK HANGİ DURUMLARDA GEÇERLİ?
İş kazası veya meslek hastalığı gibi nedenlerle çalışma gücünün en az yüzde 60'ını kaybedenler malulen emekli sayılabiliyor. Bu haktan yararlanabilmek için 10 yıllık sigortalılık süresinin ve bin 800 prim gününün doldurulması gerekiyor.
AĞIR VE RİSKLİ İŞLERDE ÇALIŞANLARA YIPRANMA PAYI
Madenciler, basın mensupları ve askeri personel gibi zorlu şartlarda mesai harcayanlara fiili hizmet süresi zammı (yıpranma payı) veriliyor. Bu ek süre sayesinde riskli meslek gruplarındaki çalışanlar emeklilik yaşını öne çekebiliyor.
DOĞUM VE ASKERLİK BORÇLANMASI EMEKLİLİĞİ NASIL ETKİLİYOR?
Kadınlar doğum, erkekler ise askerlik borçlanması yaparak sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekebiliyor. Kadın çalışanlar her doğum için ikişer yıl olmak üzere en fazla üç çocuk için toplam altı yıl borçlanma hakkına sahipken, erkekler askerlikte geçirdikleri süre kadar borçlanma işlemi yapabiliyor.