Ortadoğu'da yaşanan sıcak çatışmalar ve enerji sevkiyatındaki aksamalar, küresel petrol fiyatlarını hızla yukarı çekt. Türkiye'den ise akaryakıt fiyatlarını frenleyecek kritik bir hamle geldi. Cumhurbaşkanı kararıyla 5 Mart 2026 itibarıyla 'eşel mobil' sistemi resmen hayata geçti. Motorin, benzin ve LPG fiyatlarındaki dalgalanmaların vatandaşın cebine doğrudan yansımasını önlemeyi hedefleyen yeni sistemin ayrıntıları ise merak konusu oldu.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Fransızca 'échelle mobile' yani 'hareketli ölçek' demek olan eşel mobil, fiyat veya ücret belirlemelerinde sabit oranlar yerine esnek ve değişken bir ölçeğin kullanılması anlamına geliyor. Sistemin akaryakıt piyasasındaki karşılığı ise uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurları yükseldiğinde, pompaya yansıyacak zamların devletin aldığı Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) feragat edilerek dengelenmesi.
EŞEL MOBİL AKARYAKIT FİYATLARINA NASIL YANSIYACAK?
Küresel petrol fiyatları arttığında devlet ÖTV oranını düşürüyor ve böylece zammın büyük bir kısmını kendi üstleniyor. Fiyatlar düştüğünde ise ÖTV yeniden artırılarak vergi kaybı telafi ediliyor. Yeni düzenlemeye göre referans tarih 2 Mart 2026 olarak belirlendi. Bu tarihten sonra yaşanacak olası fiyat artışlarının en fazla yüzde 75'i devlet tarafından ÖTV indirimiyle karşılanacak.
Örneğin; küresel piyasalar nedeniyle akaryakıta 10 liralık bir zam gelmesi gerektiğinde, bunun sadece 2,5 lirası tüketiciye yansıyacak. Kalan 7,5 liralık kısım ise devletin vergi gelirinden düşülecek.
Ürün bazında uygulanabilecek azami ÖTV indirim sınırları ise şu şekilde açıklandı:
- Benzin: Litre başına 14,8277 TL
- Motorin: Litre başına 13,9006 TL
- LPG: Kilogram başına 11,3830 TL
Fiyatların küresel bazda düşmesi halinde ÖTV tekrar yükselecek ancak bu artış, hiçbir senaryoda 2 Mart tarihindeki baz ÖTV tutarını aşamayacak.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDEN GERİ GELDİ?
Sistemin yeniden devreye alınmasının temelinde Ortadoğu'da patlak veren bölgesel savaş yatıyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrası, dünya petrol sevkiyatının yüzde 20'sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nda trafiğin durma noktasına gelmesi piyasaları sarstı. Çatışmaların başladığı 28 Şubat'ta 73,20 dolar olan Brent petrolün varil fiyatı, 5 Mart itibarıyla 84 dolara kadar fırladı. Tarımdan sanayiye tüm sektörleri etkileyen bu enerji maliyeti artışının enflasyonu tetiklememesi için eşel mobil formülüne geri dönüldü.
Türkiye, bu sistemi daha önce kur şoklarının ve piyasa oynaklığının yoğun yaşandığı 17 Mayıs 2018 ile 2021 yılının son çeyreği arasında da başarıyla uygulamış ve enflasyon üzerindeki baskıyı önemli ölçüde hafifletmişti.