Dünya'da ilk robotu dizayn eden kişi bir Türk'tür.
Dünya'dailk robotu dizayn eden kişi bir Türktür. İsmide tam anlamıyla Bediüzzaman Ebû'lİz İsmail İbni Rezzaz El Cezerî'dir. Kısaca dünya onu Ismail al-Jazari (İsmailEl-Cezeri) olarak bilmektedir. Bizde Cezeri diyeceğiz bu yazıda onun neleryaptığını ve sonradan neden Türklerin teknoloji geliştirmediğine bakacağız.
Cezeri1136 yılında Şırnak'ta doğan bir türktür. Şırnak o zamanlar Oğuz TürkmenBeyliklerinden Artuklu Beyliğine bağlıydı yaşayanlarda Türkmen'di. Artuklubeyliğinin başkenti önce Hasankeyf sonra Diyarbakır olmuştur. Artuklu beyliğineadını veren Artuk Bey 1086 yılında Kudüs'ü almıştır ve orada vefat etmiştir.Sonrasında oğlu Sökmen bey 1098 yılında Hasankeyf'te kurmuştur. Artuklubeyliğinin 2 önemli olayı vardır biri Dünya'nın en büyük taş köprüsü olanMalabadi Köprüsü bu beylik tarafından 1147 yılında yapılmıştır hala rekor kırılmamıştır.Diğeri'de Dünya'da ki ilk robotu yapan kişi olan El-Cezeri Artuklu'ludur.
El-CezeriSibernetik'in babasıdır, mucittir, mühendistir ve robotik biliminde ki öncükişidir. Öncülüğüne örnek vermek gerekirse Leonardo Da Vinci makineleriniyaparken onun çizdiği resimlerden ve tanımlamalarından faydalanmıştır. Batıliteratürün de M.Ö. 300 yıllarında Yunan matematikçi Archytas tarafındanbuharla çalışan bir güvercin yapılmış olduğu belirtilse de, robotikle ilgilibilinen en eski yazılı kayıt, Cezeri'ye aittir. Hatta sibernetik ve otomatiksistemlerin başlangıcı konusunda; Fransızlar, Descartes ve Pascal'ı; Almanlar,Leibniz'i, İngilizler, Bacon'ı ileri sürerler. Oysa Cezeri, rakiplerinden tam600 yıl önce sibernetiğin ilkelerini bilim dünyasına sunan ilk kişidir.
Sibernetik'lebaşlamam gerekirse yunanca "kybernetes" den gelir ki onunda Türkçesidümenci demektir. Sibernetik bir çeşit dümencidir, aynı bir geminin dümencisigibidir her şey ona bağlıdır örnek vermek gerekirse sibernetikle bir ürün ya dahizmet için yönetsel argümanlarla sentezlenerek raporlar hazırlanabilir.
Dahaiçine girmem gerekirse canlı ve cansız tüm karmaşık sistemlerin denetlenmesi veyönetilmesini inceleyen bilim dalı diyebiliriz. Ele aldığı kavramları anlatmakgerekirse öğrenme, bilişsellik, sosyal kontrol, belirme, iletişim, verimlilikve tesir yer almaktadır. Yapay zeka'da ki derin öğrenme kavramıda buradangelmektedir.
Cezire'yegelirsek , ürettiği makinaları deneme yanılma yoluyla yaptığı için aldığınotlar ve sonradan günümüze kadar gelen bütün kitaplarıda bir çeşit "kendinyap"kitapları gibidir.
Hattakitaplarından bir tanesi Kitab-ül Hiyel (Makenizmanın Kitabı) adıyla bilineneseri altı bölümden oluşur. Birinci bölümde binkam (su saati) ile finkanların(kandilli su saati) saat-ı müsteviye ve saat-ı zamaniye olarak nasıl yapılacağıhakkında on şekil; ikinci bölümde çeşitli kap kacakların yapılışı hakkında onşekil, üçüncü bölümde hacamat ve abdestle ilgili ibrik ve tasların yapılmasıhakkında on şekil; dördüncü bölümde havuzlar ve fıskiyeler ile müzik otomatlarıhakkında on şekil; beşinci bölümde çok derin olmayan bir kuyudan veya akan birnehirden suyu yükselten aletler hakkında 5 şekil; 6. bölümde birbirinebenzemeyen muhtelif şekillerin yapılışı hakkında 5 şekil yer alır.
Cezeri,otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Jacquard'ın otomatik dokumatezgâhından 600 yıl önce değişik haznelerdeki suyun seviyesine göre ne zaman sudökeceğine, ne zaman meyve ve içecek sunacağına karar veren otomatik hizmetçiyigeliştirdi. Bazı makinelerinde hidro mekanik etkilerle denge kurma ve harekettebulunma sistemine yönelen Cezeri, bazılarında ise şamandıra ve palangalararasında dişli çarklar kullanarak karşılıklı etkileme sistemini kurmayaçalıştı. Kendiliğinden çalışan otomatik sistemlerden sonra su gücü ve basınçetkisinden yararlanarak kendi kendine denge kuran ve ayarlama yapan dengeyioluşturması, Cezeri'nin otomasyon konusundaki en önemli katkısıdır.
Cezerikendi kendine hareket eden anlamına gelen otomatik kelimesi, insan ve diğer canlılarıneylemlerini taklit ederek, makinelerin işlevselleştirilmesi için sistemli birçalışma ve sibernetik tabanlı uygulamalar yapmıştır. Belli algoritmalareşliğinde yapılan bu uygulamalar hareket kazanan insan taklitli araçlar robotolarak ifade edilmiştir. Başlıca yaptığı eserleri sırasıyla şunlardır: OtomatikÇalışan Su Makinesi, Fil Saati, Kandil Saati, Saz Çalan Robot, Masa Makinesi,Abdest Otomatı, Pompa Otomatı ,Mey Dolum Otomatı dır. Diyarbakır'daUlucami'deki güneş saati kendi eseridir ve ölen kadar yani 1206 yılına kadaryapmıştır. Onun geliştirdiği bilimler, zamanla gelişerek bugün hayatımızınvazgeçilmezleri arasına giren bilgisayarların ortaya çıkmasına imkântanımıştır.
Sibernetikve robotik biliminin babası olan Cezeri öz be öz Türk'tür. Bir türkün bunugeliştirmesi çok gurur duyulacak bir durumdur.
GelelimTürkler neden teknolojide geriye gitti konusuna esasında bu konu daha genişolarak anlatacak bir konu ama kısa olarak anlatmam gerekirse: Zamanımızdan 820yıl önce robotlarla uğraşan Türk Halkı ne olduda teknolojik olarak bu kadargeriye gitmiştir. Bunlardan birinci nedeni Bizans imparatorluğu ve AraplarTürklerin iç işlerine çok karışmıştır asimile etmeye çalışarak geriye gitmemizeyol açmıştır. Örnek vermek gerekirse Araplar teknoloji için müslümanlıkça günahdemiştir ki peygamber efendimiz Hz Muhammed (S.A.V) her zaman ilericidir kiKutsal kitabımız için Cenab-I Allah'tan (CC) ilk gelen ayet "Oku" dur bu bilene kadar ilerici olmamızı gösterir ayrıca bizanslılarda avrupada ki akrabalarınıkullanarak hazır teknolojiyi sattırarak balık tutmayı unutturarak balıkvermişlerdir. Buda teknolojide gerilememize yol açmıştır.
Ülkemizdeyakın tarihimizde Mustafa Kemal Atatürk Türk Tarih Kurumunu boşu boşunayapmamıştır. Hatta atamız vasiyetinde İş Bankasında ki CHP hissesinin temettügelirini de Türk Tarih Kurumuna ve Türk Dil Kurumuna bağlamıştır. Çünkü Atatürkgeleceği inşa etmemiz Türk Tarihini öğrenerek olacağını anlamıştır. Bizde onunyolunda Türk Tarihinin ne kadar büyük bir tarih olduğunu öğrenerek geleceğimiziinşa edeceğimize inanıyorum.