Yer adları, o toprakların kelimelerdeyaşayan canlı ve sürekli hafızasıdır. Bir yerin adını değiştirdiğinizde, oyerin hafızasını yok ediyordunuz demektir. Bunun çok acı örneklerini yaşadı butoprak. Mesela Şırnak (Ki o da Şehr-i Nuh 'tan gelir)'ın Yoğurtçularköyü. Bu köyün adı, eskiden Arapça Semânin ve Farsça-Kürtçe Heştân idi. İkiside "Seksenler" demekti ve bu da Hun'un gemisinden inan 80 kişinin Cudi dağındakurduğu köy olduğunu hatırlatıyordu. 1960 darbecileri bu köyün adını Yoğurtçular yaparak insanlığın en eskive en yaygın hikâyelerinden birinin izini o topraklardan acımasızca silmiştir.
MENTEŞE'YEGELELİM
Bu şehirde bir konu gündeme getirilirkenniye bilen insanların görüşleri alınmaz şaşarım.
Hiç kimseye danışılmadan merkez ilçeninadı "Menteşe" olarak değiştirildi Danışıldıysa da demek ki o danışılanlar ehilkişiler değilmiş ki bu hata yapıldı ve merkez ilçenin adı, "Menteşe" yapıldı.
Tarihi okumamaktan ve sosyal realiteyibilmemekten kaynaklanan bir hata ile genel olarak il adına çok yakışacak olan"Menteşe" Muğla merkez ilçeye ad olarak verilince, hepimizde hâlâ bir ikilemyaşanıyor. Mesela ilçelerden Muğla merkeze eğelen biri, "nereye gidiyorsun?"dendiğinde hâlâ "Muğla'ya gidiyorum." diyor. Oysa "Menteşe'ye gidiyorum."demesi lazım.
Kötekli veya Yeniköy 'de (Ne ayıp!... "Kötekli veYeniköy Mahallesi" demem lazımdı, demedim.) bizler de laf arasında "Muğla'yainiyoruz." diyerek eski kullanımı devam ettiriyoruz. Halbuki bulunduğumuz yerinadı da Muğla ama bizler için merkez ilçe hâlâ Muğla. Bir türlü "Menteşe'yeiniyoruz." demeye alışamadık.
Bu böyle geldi böyle gider ve kimsemerkez ilçenin adını "Menteşe" olarak söylemez. Sadece resmi kayıtlarda veotomatik adreslerde geçer bu ilçe adı.
Ya hafızalarda?
Hafızalara bakacak olursak, "Menteşe"adı bir beylik ve daha sonra sancak adı olarak Fethiye'den Çine'ye, Datça'danTavas'a kadar olan yer adıdır. Bu yörede "menteşe" adı kullanılacaksa, tarihîdönemde de olduğu gibi toplam il adı olmalı ve merkez ilçenin adı Muğla olarakkalmalıydı. Tıpkı Sakarya-Adapazarı, Hatay-Antakya, İçel-Mersin gibi.Bunlardaki ilk ad il adı, ikinciler merkez ilçenin adıdır. Muğla'da tersiyapıldı, il adı olması gereken kelime merkez ilçeye ad olarak verildi ve yanlışyapıldı.
Tabii, her şeyin eski medeniyetlere mâledildiği bu topraklarda, ilk Türk organisazyonu olan Menteşe Beyliğinin adınınhatırlanması elbette güzel bir şey. Eski Yunan ve Karya'dan ata arayanlarınolduğu yerde, kurucu irade olarak Menteşe Türk beyliğini hatırlatan ve canlıtutan bir hatırlatmanın doğru yapılması daha iyi olurdu.
GELELİMYATAĞAN'A
Yatağan'a bu ad 1944'te verildi. Zamanınkaymakamı, şehrine Halikarnas Balıkçısı'nın kayığının adını verdirmiş. Ne kadaryanlış!... "Yatağan" kelimesinin o ilçede hiçbir hatırası yok. Oysa o ilçetarih boyunca bütün belgelerde ve halk arasında "Ahi köy" olarak geçmiş. Hâlâeskilerin " Ahiköy/Ahırköy " dediğinigeldiğim yıllarda (1994) duymuş ve tarih belgelerine bakmıştım. Orada hep "Ahiköy" yazıyor; bazı yerlerde hafif bir bozulma ile "Ahır köy" olarakkullanılıyordu.
Orada iki ahi var. Şehir merkezindekabri ve camisi olan Ahi Ebubekir ve dağ zirvesinde yatan Ahi Sinan. Bu şehrinkuruluşunda bu iki ahinin rolü büyüktür ve bu yerleşim merkezine o yüzden "Ahiköy" denmiştir. 1944'te işgüzar bir kaymakamın keyfi tavrına kurban edilen isimdeğişikliği ile, o toprakların hafızası yok edilmiştir.
Geçen yıl, Kavaklıdere'de düzenlenenAhilik haftasında yaptığım konuşmada Yatağan'ın adının tekrar Ahiköyyapılmasının uygun olacağını söyledim. Bütün "sayın"lar orada idi veonaylamıştı teklifimi ama yaprak bile kıpırdamadı bugüne kadar.
Muğla'nın il oluşunun 100. Yılındabirileri harekete geçer de bu tekliflerimi ciddiye alır inşallah.