Bazıgenetik kusurlara bağlı olarak kanser gelişme riski bulunan kişileritespit etmek bize, uygun periyotlarla bu kişilerin taramatestlerine tabi tutarak erken tanı şansıverir. İnsan vücudu sürekli bir devinim halindedir. Hücreyenilenmesi haraplanan hücrenin yerine yeni bir hücrenin alması sürekli olur. Yenigelen hücrede orjinale göre sapmalar kanserleşme olarak tanımlanabilir. Buna karşı vücudun da tedbirleri vardır. Bu amaçlıçalışan iki gen gurubunda bozukluk; birincisi Tümör gelişimini baskılayan ikincisi de hatalı eşleşmeyi onaran iki gen gurubunda mutasyonlar bu günün konusunu oluşturmakta.
Bunlar:
1-Memeover kanser sendromu (tümör gelişimini baskılayan gende mutasyon)
2-Lynchsendromu(nonpolipoz kolorektal kanser-hatalıeşleşmeyi onaran gende mutasyon)
MEME-OVERKANSER SENDROMU: Meme kanserlerinin %10-15 ailesel özellik gösterirken over(yumurtalık) kanserlerinde bu %5-10 dur. Tümör gelişimini baskılayan BRCA 1veBRCA2 gen mutasyonu toplumda1/300-1/800 kişide gözlenirken bu Aşkenazi Yahudilerinde 1/40 gibi yüksek oranlarda izlenir. Normalde bir kişininyaşam boyu meme kanseri(ca) olma olasılığı %12 iken eğer BRCA1 mutasyonuvarsa bu olasılık %55-70 'e BRCA2 mutasyonu varsa da %45-70 olmaktadır. Aynı şekilde over (yumurtalık)ca ile deilişkili olan bu mutasyonda normaldeyaşam boyu over ca. yakalanma olasılığı%1 iken BRCA1 de bu rakam %40 'a BRCA2 de ise %15 yükselmektedir. Aynı olayerkekte ise prostat ca (normalde %14-19 oranında BRCA1 de %15-20,BRCA2 de 30-40a çıkmakta, meme ca riski %0.1 iken BRCA1 de %1 , BRCA2 %8 çıkmakta. O haldeciddi anlamda risk artışı yapan bu mutasyonların kimlerde araştırılacağı önemlidir. Aşağıda belirtilen risk faktörleri olan kişilerde bu mutasyonlararaştırılmalıdır.
1)Ailesinde BRCA1-2 mutasyonlu kişi tespit edilmiş olanlar
2)Akrabalarda uzakta olsa 2 yada daha fazla 50 yaş altı meme ca tespitiyapılanlar
3)Yaşa bakmazsızın ailede meme ca. Tespit edilen aşkenazi Yahudi soyundanolanlar.
4)Yaşdan bağımsız 3 ve üstündeakrabalarda meme ca.
5)Bir yada iki memede aynı anda birden fazla odakta meme ca olma
6)60 yaş altı estrogen-progesteron veHER2 reseptörlerince NEGATİF meme ca. Yasahip olma
7Eerkekte meme ca
8)Meme-over-prostat-pankreas cal arın kombinasyonuna sahip olanlar.
YAKLAŞIM:(Mutasyon tespit edilende)
1)Risk azaltıcı CERRAHİ meme ve/veya over dokularının çıkarılması. Her ikisininalınması meme ca gelişimini %90,over ca. Gelişiminide %80 azaltır.
2)TARAMATESTLERİ: Kişinin kendi kendine meme muayenesi 18 yaşdabaşlanmalı,25 yaşdan itibaren MRI ile meme incelemesi,30 yaşdan itibarendemammografi başlanmalı. Over ca içinde 30 yaşdan itibaren 6 AYDA BİRultrason+CA-125 kan testi yapılmalı. Erkeklerde mutasyon varsa 35 yaşdan itibarenyıllık klinik muayene yapılmalı.
3)MEDİKALTEDAVİ: Bazı inhibitörlerin meme ca da,doğum kontrol haplarınında over ca da yararı vardır.
LYNCH SENDROMU: (Herediter nonpolipoz kolorektal karsinom)
Kalınbağırsak kanserleri her iki cinste meme, prostat,akciğer kanserinden sonra 4.sıklıkta görülen kanser olması konuyuönemli kılmaktadır. Kalın barsak kanserleri başlıca 3 gurupta ele alınabilir. İlkbaşta bu gurup kanserlerin çoğunluğunda (%70 ) ailesel bir bağlantı yoktur tesadüfiolarak ortaya çıkar ve genelde ileri yaş hastalığıdır .Bu guruba yönelikolarak herkesin yapması gereken ev ödevi 50 yaş sonrası 5 yılda bir kolonoskopi+gaitada gizli kan içeren taramadan geçmektir. Barsak kanserlerinin %25 lik kısmınıda ailesel adenomatöz polipoz (AFP) olarak adlandırılan barsaktayaygın poliplerle karekterize tablodurkibunda çocuklara geçiş %50 dir ve geçişvarsada sonuçta %100 kanserle sonuçlanan guruptur. Bu gurupta tanımlanmış bir gen yoktur. Hastalığın erken tanısı ancak 10-12 yaştan itibaren 1-2yıllık periyotlarla başlanan kolonoskopilerle olabilir. Nihayi tedavide zamanında tüm kalın barsağın cerrahiçıkartılması %90 şifa sağlar. Konumuzolan Liynch Sendromunda (Nonpolipozkolorektal karsinom) tüm kolon kanserlerinin ancak %5 oluşturur ki bu hasta gurupta 5 adet DNA eşleşmeonarıcı gende bozukluk olduğu için(MSH2,PMS1,MSHG,HMLH1 VEPMS2 ) sadece kolonda değil endometrium (rahim içi) başta olmak üzere mide, over, pankreas, ureter,beyin, böbrek, mesane, safra kese ve yolları ve cilt gibi birbiri ile ilgisizdokularda kanser karşımıza çıkabilir. Erken tanıda ailenin kanser öyküsüincelenmeli bu konuda şüpheli kişiler :
.Birçokakrabada bu sendrom kapsamındaki kanserlerin sıklıkla gözlenmesi
.Biryada daha fazla aile üyesinde 50 yaş öncesi barsak yada endometrium kanseri görülmesi
.Aileüyelerinde aynı kişide birden fazla çeşitte kanser görülmesi
.Birjenerasyondan fazla ailede aynı tip karsinomun görülmesi
Riskliguruplar genetik mutasyon açısından araştırılabilir. Mutasyon tespiti durumunda20-30 yaşdan itibaren1-2 yıllık periyotlarla taranmalı. Lynch senromlukişilerin yaşam boyu kolon kansergelişim riski%25-61,endometrium kanser riski %16-70 dir.
Sonuçtagenetik geçiş özelliği olan KALINBAĞIRSAK, MEME,YUMURTALIK (OVER) kanserllerinde birinci ve ikinci derecedenakrabalarda yaygınlığı dikkate alarak erken tanı yöntemlerini devreye sokmahayat kurtarıcıdır.