29Nisan 1880'de Pirlepe'de doğdu. Babası Yazıcı İsmail Efendi,annesi Fatma Hanım'dır. İlk ve orta öğrenimini Manastır'daİbtidâi Nûmune Mektebi, Askerî Rüştiye ve Askerî İdadidetamamladı. 13 Mart 1898'de Harbiye Mektebine girdi. İdadiyıllarında MustafaKemal (Atatürk)ile sınıf arkadaşı oldu. Bu arkadaşlık, Harbiye yıllarındaistibdat yönetimine karşı örgütlenme ve yayın faaliyetleri ilesürdü. 2 Ocak 1900'de Piyade Teğmen rütbesiyle Harbiye'denmezun olarak kurmay sınıfına ayrıldı. Buradan 1903'tebirincilikte mezun oldu. 4 Ocak 1904'te Kurmay Yüzbaşı rütbesiile Selanik'te 3. Ordu emrine verildi. Manastır, Kosova veSelanik'te çetelere ve komitecilere karşı verdiği mücadelelerlestajını tamamladı. 25 Mart 1906'da Kolağası oldu. 30 Nisan1906'da Edirne Harbiye Mektebi Ders Nâzırı Yardımcılığı'naatandı. Bu görevde üç ay kaldı. Manastır'a dönme isteğikabul edildi ve 21 Ağustos 1906'da 3. Ordu Mahçova Yunan SınırıMıntıka Kumandanlığı'na atandı. 1 Mart 1907'de Selanik ŞarkDemiryolu Hattı Müfettişliği'ne nakledildi. Aynı yıl İttihatve Terakki Cemiyeti'neüye oldu. 21 Mayıs 1908'de Binbaşılığa yükseltilerek SelanikJandarma Subay Okulu komutanlığına getirildi. 22/23 Temmuz 1908gecesi Selanik'te Meşrutiyet'in ikinci kez ilanı kararınıalan İttihatçı grup arasında yer aldı. Kararı halka duyuranbeyannameyi de aynı gece kaleme aldı. 12 Ocak 1909'da ParisAskerî Ataşesi oldu. Bu görevde iken patlak veren 31Mart Ayaklanmasınedeniyle Selanik'e gelerek HareketOrdusu'nakatıldı. Rütbelerin düzenlenmesi hakkındaki kanuna göre kıdemiitibarıyla Kolağası rütbesinde olması gerektiği, 19 Ağustos1909'da kabul edildi. 27 Nisan 1910'da yeniden Binbaşılığayükseltildi. II. Abdülhamit'in tahtan indirilmesinin ardından27/28 Nisan gecesi beraberindekilerle birlikte Abdülhamit'iYıldız'dan alarak Selanik'e götürdü. 3,5 ay Selanik'teAlatini Köşkü'nde onun muhafızlığını yaptı. Ardındanikinci kez Paris Askerî Ataşeliği'ne atandı. 29 Haziran 1910'daFransa'da yapılacak manevraları izlemekle görevlendirildi. Bumanevralara Mustafa Kemal ile birlikte katıldı. Arnavut Harekâtınedeniyle ve isteği üzerine 26 Haziran 1911'de İşkodra MürettebKuvvetler Kurmayına atandı. 3 Temmuz'da göreve başladı.İtalya'nın Trablusgarp'ı işgali üzerine Mustafa Kemal ilebirlikte bu yurt parçasını savunmaya karar verdi. 1 Ekim 1911'deTrablusgarp'ta bulunan 42. Tümenin Kurmay Başkanlığına atandı.1911 Ekim ayı başında (10-12 Ekim) Paris üzerinden Trablusgarp'agiderek savunma kuvvetlerinde görev aldı. Mebusan Meclisi'nin II.dönemi için 13 Nisan 1912'de yapılan seçimde Manastırmebusluğuna seçildi. Ardından cepheye döndü. Trablusgarp'ınyitirilmesi ve Balkan Savaşları'nın başlaması üzerineİstanbul'a geldi. Önce Genelkurmay'da görevlendirildi.Ardından, 25 Kasım 1912'de Çanakkale Boğazı MürettebKuvvetler Kurmay Başkanlığı'na atandı. Bolayırmuharebelerinde Mustafa Kemal ile birlikte savaştı. Bumuharebelerde komutanları ile düştükleri görüş ayrılığıher ikisini de istifaya sürükledi. Ancak istifaları kabuledilmedi. Ali Fethi, Bolayır'da verdikleri mücadeleyi "BolayırMuharebesinde Adem-i Muvaffakiyetin Esbabı" ismi ile 1914 yılındakitaplaştırdı. Edirne'nin geri alınmasının ardından askerlikmesleğinden istifa isteği kabul edildi. 14 Eylül 1913'te,Trablusgarp Savaşı'ndaki olağanüstü hizmetine karşılıkKurmay Yarbay rütbesine yükseltilerek yedeğe alındı. İttihat veTerakki Cemiyeti'nin Genel Sekreteri oldu. 13 Ekim 1913'te SofyaElçiliğine atandı. 27 Ekim'de Mustafa Kemal'in Askerî Ataşeolarak atanması ile iki silah ve ideal arkadaşı Sofya'da yenidenbuluştu. İkili, Mustafa Kemal'in 2 Şubat 1915'te 19. TümenKomutanlığı'na atanmasına kadar I. Dünya Savaşı'nın zorgünlerinde yan yana görev yaptı. Ali Fethi, bu görevi sırasındayaşamını Galibe Hanım ile birleştirdi. 21 Aralık 1917'deİstanbul'a döndü. Ara seçimlerde İstanbul mebusu olarak III.Dönem Mebusan Meclisi'ne girdi. 8 Aralık'ta mazbatası kabuledildi. Mustafa Kemal'in önerisi ile, 14 Ekim 1918'de kurulanAhmetİzzet Paşakabinesinde Dahiliye Nazırlığı'na atandı. Kabinenin 8 Kasım1918'de istifasıyla nazırlık görevi sona erdi. Bu sıradaMustafa Kemal'in parasal desteği ile 1 Kasım 1918'de Minbergazetesini yayımlamaya başladı. "Osmanlı Hürriyetperver AvamFırkası"nı kurdu. 10 Mart 1919'da tutuklanarak BekirağaBölüğü'ne hapsedildi. 9. Ordu Müfettişliğine atanmış olanMustafa Kemal, 14 Mayıs 1919'da yaptığı ziyarette "Fethi,umumî müfettişlik vazifesi ile Samsun'a hareket edeceğim.Günleri sayarak oraya selametle çıktığımı anladığınızdakikada artık üzüntü ve ıstıraplarınıza yer kalmasın. Çünkübu takdirde artık büyük işe başlamış olacağım."diyerek Anadolu'ya geçiş amacını ona açıkladı. MustafaKemal, Anadolu İhtilâlini başlatırken Ali Fethi, Malta'yasürüldü.Tutsaklığı 1 Haziran 1919'dan, 30 Nisan 1921'e kadar sürdü.Bu tarihte Ankara hükûmetinin girişimleriyle serbestbırakıldı. 8 Ağustos 1921'de Ankara'ya geldi; coşku ilekarşılandı. Aynı gece Mustafa Kemal Paşa ile görüştü.Mustafa Kemal'in isteği üzerine, 15 Ağustos 1921'de, boş olanİstanbul milletvekilliğine seçilerek TBMM'ye katıldı. 10 Ekim1921'de DahiliyeVekilioldu. 20 Ekim 1921'de Fransa ile imzalanan Ankaraİtilâfnamesi'ninhazırlanmasında büyük hizmetleri oldu. 3 Temmuz 1922'deTBMM'ce, görünüşte sağlık sorunları nedeniyle, gerçekte iseTBMM Ordularının taarruz hazırlıklarını gizlemek amacıylaLondra, Paris ve Roma'da siyasî temaslar yapmak üzere iki aysüreyle izinli sayıldı. Zaferin ardından 13 Eylül 1922'deRoma'dan ayrıldı. Antalya, Ankara yolu ile İzmir'e ulaştı.Zafer coşkusuna ortak oldu. Mustafa Kemal Paşa ile birlikte 2 Ekim1922'de Ankara'ya döndü. Yeniden Dahiliye Vekilliği görevinegetirildi ve bu görevini 14 Ağustos 1923'e kadar sürdürdü.
SerbestCumhuriyet Partisi
12Ağustos 1930'da, CHP'den farklı olarak serbest ticareti ve özelgirişimi savunan, cumhuriyetçi, milliyetçi ve laik SerbestCumhuriyet Partisi 'nikurdu. Partinin Genel Başkanlığını üstlendi. İktidara gelmeyiamaçladığını açıkladı. Yaptığı etkili muhalefetleözellikle Ege'de halkın büyük çoğunluğunun desteğinikazanması ve Ekim ayında yapılan Belediye seçimlerinde başarıelde etmesi iktidar partisi ile sert polemiklerin yaşanmasına nedenoldu. Toplantı ve gösterilerinin olaylı sonuçlanması, kimisöylemlerinin devrim karşıtlarınca saptırılması ise MustafaKemal Paşa'nın Parti'den desteğini çekmesine yol açtı. 17Kasım 1930'da Serbest Cumhuriyet Partisi'ni feshetti. Bu sıradayapılan ara seçimlerde 25 Eylül 1930'da Gümüşhanemilletvekili olarak Meclise girdi. 5 Mart 1931'de Meclisin yeniseçim kararı alması üzerine milletvekilliği sona erdi. TBMM'ninIV. Dönemi için 1931'de yapılan seçimlere katılmadı.
ŞadumanHalıcı