Milyonlarca esnaf ve kendi işini yapan vatandaşın tabi olduğu Bağ-Kur sistemi, emeklilik aşamasında oldukça ağır şartlar barındırıyor. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin dışında kalan sigortalılar, 9 bin prim günü engelini aşmakta ciddi zorluklar yaşıyor. Kadınlarda 58, erkeklerde 60 olan yaş sınırı da bu süreci iyice uzatan bir diğer faktör olarak öne çıkıyor. Uzun zamandır beklenen prim eşitleme ve ihya düzenlemelerinin henüz hayata geçmemesi esnaf cephesinde beklentileri artırırken, aslında pek çok kişinin gözden kaçırdığı yasal bir çıkış yolu bulunuyor. Gerekli koşulları sağlayan sigortalılar, ulaşılamaz gibi görünen 9 bin gün şartı yerine çok daha düşük bir primle emeklilik hakkı kazanabiliyor.
9 BİN GÜN YERİNE 1800 GÜNLE EMEKLİLİK MÜMKÜN
Esnaf kesimi başta olmak üzere emeklilikte belirsizlik yaşayan milyonlarca kişi için malulen emeklilik adeta bir can simidi oluyor. Bu hak sayesinde sigortalılar, yaş kısıtlamasına takılmadan ve 9 bin prim gününü doldurmak zorunda kalmadan maaşa bağlanabiliyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş konunun detaylarını paylaşarak, uygulamanın yalnızca bir kesime ait olmadığını şu sözlerle ifade etti:
"Malulen emeklilik sadece SSK’lılara özel bir hak değildir. Kendi nam ve hesabına çalışan Bağ-Kur’lular da bu haktan tam kapasite yararlanabilir"
SAĞLIK KURULU RAPORU ŞART
Sürecin nasıl işlediğini aktaran Karakaş, uygulamanın temel kriterlerini netleştirerek emeklilik kapısının nasıl aralandığına dikkat çekti:
"Temel kural net: Çalışma gücünü veya meslekte kazanma gücünü en az %60 oranında kaybettiğini SGK Sağlık Kurulu raporuyla belgelemek. Bu şartı sağlayanlar için emeklilik kapısı ardına kadar açılıyor."
MALULEN EMEKLİLİĞİN BİLİNMEYEN ÜÇ KİLİT ŞARTI
Yasal düzenlemeler kapsamında bu haktan faydalanabilmek için vatandaşların üç ana kriteri yerine getirmesi isteniyor. Öncelikle en az 10 yıllık sigortalılık süresinin bulunması ve toplamda 1.800 gün prim ödenmiş olması gerekiyor. Ancak başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede maluliyeti bulunan kişilerde 10 yıllık süre şartı tamamen ortadan kalkıyor ve sadece 1.800 gün prim yeterli kabul ediliyor. Son olarak, başvuru sahibinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na genel sağlık sigortası da dahil olmak üzere hiçbir prim borcunun bulunmaması zorunlu tutuluyor.
DÜKKAN KAPATMA ZORUNLULUĞUNA DİKKAT
Esnafın başvuru sürecinde en çok düştüğü hatalardan biri de iş yerinin durumuyla ilgili yaşanıyor. Çoğu sigortalı "Önce işi bırakayım sonra başvurayım" yanılgısına düşerek süreci yanlış yönetebiliyor. Oysa maluliyet tespiti için hastaneye sevk işlemleri yapılırken ticari faaliyetin devam etmesinde yasal bir engel bulunmuyor. İş yerinin resmi olarak kapatılması veya devredilmesi şartı, ancak maaşın bağlanma aşamasına gelindiğinde kuruma sunulması gereken bir belge olarak isteniyor.
MUHTARLAR VE ÇİFTÇİLERDE FARKLI PROSEDÜR İŞLİYOR
Değerlendirme sürecinde sigortalının statüsünde bir değişiklik olursa bağlanacak olan aylık talep tarihindeki en son statü üzerinden hesaplanıyor. Bu aşamada SGK Sağlık Kurulundan yeni bir rapor istenmiyor. Talep sonrası yeniden sigortalı olunması ve malul sayılması durumunda ise başvuru geçersiz kabul ediliyor. Diğer yandan köy ve mahalle muhtarlarının malullük maaşı alabilmesi için görevlerini bırakması şartı aranıyor. Tarım Bağ-Kur sistemine dahil olan çiftçilerin ise ziraat odalarındaki kayıtlarını sildirmeleri veya muafiyet belgesi ibraz etmeleri gerekiyor.
MAAŞLAR NE ZAMAN YATMAYA BAŞLIYOR?
Malulen emekliliğe hak kazanan kişilerin maaş başlangıç tarihleri, raporun alınma ve kuruma başvuru zamanına göre değişiyor. Eğer sağlık raporu başvuru tarihinden önce alınmışsa, emekli aylığı başvuruyu takip eden ayın başından itibaren işlemeye başlıyor. Rapor başvurudan sonraki bir tarihte onaylanmışsa, maaş hesaplaması rapor tarihini izleyen ay başında devreye giriyor. Sürecin mahkeme kararıyla sonuçlandığı istisnai durumlarda ise kişinin işten ayrıldığı tarihi takip eden ay başı dikkate alınıyor.