Faik İlter

Faik İlter

BulKeşfet

Türkler'de Teknoloji I

Eklenme : 7.7.2020 00:00:00
Görüntülenme: 1579

Dünya'da ilk robotu dizayn eden kişi bir Türk'tür.

Dünya'da ilk robotu dizayn eden kişi bir Türktür. İsmide tam anlamıyla Bediüzzaman Ebû'l İz İsmail İbni Rezzaz El Cezerî'dir. Kısaca dünya onu Ismail al-Jazari (İsmail El-Cezeri) olarak bilmektedir. Bizde Cezeri diyeceğiz bu yazıda onun neler yaptığını ve sonradan neden Türklerin teknoloji geliştirmediğine bakacağız.

Cezeri 1136 yılında Şırnak'ta doğan bir türktür. Şırnak o zamanlar Oğuz Türkmen Beyliklerinden Artuklu Beyliğine bağlıydı yaşayanlarda Türkmen'di. Artuklu beyliğinin başkenti önce Hasankeyf sonra Diyarbakır olmuştur. Artuklu beyliğine adını veren Artuk Bey 1086 yılında Kudüs'ü almıştır ve orada vefat etmiştir. Sonrasında oğlu Sökmen bey 1098 yılında Hasankeyf'te kurmuştur. Artuklu beyliğinin 2 önemli olayı vardır biri Dünya'nın en büyük taş köprüsü olan Malabadi Köprüsü bu beylik tarafından 1147 yılında yapılmıştır hala rekor kırılmamıştır. Diğeri'de Dünya'da ki ilk robotu yapan kişi olan El-Cezeri Artuklu'ludur.

El-Cezeri Sibernetik'in babasıdır, mucittir, mühendistir ve robotik biliminde ki öncü kişidir. Öncülüğüne örnek vermek gerekirse Leonardo Da Vinci makinelerini yaparken onun çizdiği resimlerden ve tanımlamalarından faydalanmıştır. Batı literatürün de M.Ö. 300 yıllarında Yunan matematikçi Archytas tarafından buharla çalışan bir güvercin yapılmış olduğu belirtilse de, robotikle ilgili bilinen en eski yazılı kayıt, Cezeri'ye aittir. Hatta sibernetik ve otomatik sistemlerin başlangıcı konusunda; Fransızlar, Descartes ve Pascal'ı; Almanlar, Leibniz'i, İngilizler, Bacon'ı ileri sürerler. Oysa Cezeri, rakiplerinden tam 600 yıl önce sibernetiğin ilkelerini bilim dünyasına sunan ilk kişidir.

Sibernetik'le başlamam gerekirse yunanca "kybernetes" den gelir ki onunda Türkçesi dümenci demektir. Sibernetik bir çeşit dümencidir, aynı bir geminin dümencisi gibidir her şey ona bağlıdır örnek vermek gerekirse sibernetikle bir ürün ya da hizmet için yönetsel argümanlarla sentezlenerek raporlar hazırlanabilir.

Daha içine girmem gerekirse canlı ve cansız tüm karmaşık sistemlerin denetlenmesi ve yönetilmesini inceleyen bilim dalı diyebiliriz. Ele aldığı kavramları anlatmak gerekirse öğrenme, bilişsellik, sosyal kontrol, belirme, iletişim, verimlilik ve tesir yer almaktadır. Yapay zeka'da ki derin öğrenme kavramıda buradan gelmektedir.

Cezire'ye gelirsek , ürettiği makinaları deneme yanılma yoluyla yaptığı için aldığı notlar ve sonradan günümüze kadar gelen bütün kitaplarıda bir çeşit "kendin yap"kitapları gibidir.

Hatta kitaplarından bir tanesi Kitab-ül Hiyel (Makenizmanın Kitabı) adıyla bilinen eseri altı bölümden oluşur. Birinci bölümde binkam (su saati) ile finkanların (kandilli su saati) saat-ı müsteviye ve saat-ı zamaniye olarak nasıl yapılacağı hakkında on şekil; ikinci bölümde çeşitli kap kacakların yapılışı hakkında on şekil, üçüncü bölümde hacamat ve abdestle ilgili ibrik ve tasların yapılması hakkında on şekil; dördüncü bölümde havuzlar ve fıskiyeler ile müzik otomatları hakkında on şekil; beşinci bölümde çok derin olmayan bir kuyudan veya akan bir nehirden suyu yükselten aletler hakkında 5 şekil; 6. bölümde birbirine benzemeyen muhtelif şekillerin yapılışı hakkında 5 şekil yer alır.

Cezeri, otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Jacquard'ın otomatik dokuma tezgâhından 600 yıl önce değişik haznelerdeki suyun seviyesine göre ne zaman su dökeceğine, ne zaman meyve ve içecek sunacağına karar veren otomatik hizmetçiyi geliştirdi. Bazı makinelerinde hidro mekanik etkilerle denge kurma ve harekette bulunma sistemine yönelen Cezeri, bazılarında ise şamandıra ve palangalar arasında dişli çarklar kullanarak karşılıklı etkileme sistemini kurmaya çalıştı. Kendiliğinden çalışan otomatik sistemlerden sonra su gücü ve basınç etkisinden yararlanarak kendi kendine denge kuran ve ayarlama yapan dengeyi oluşturması, Cezeri'nin otomasyon konusundaki en önemli katkısıdır.

Cezeri kendi kendine hareket eden anlamına gelen otomatik kelimesi, insan ve diğer canlıların eylemlerini taklit ederek, makinelerin işlevselleştirilmesi için sistemli bir çalışma ve sibernetik tabanlı uygulamalar yapmıştır. Belli algoritmalar eşliğinde yapılan bu uygulamalar hareket kazanan insan taklitli araçlar robot olarak ifade edilmiştir. Başlıca yaptığı eserleri sırasıyla şunlardır: Otomatik Çalışan Su Makinesi, Fil Saati, Kandil Saati, Saz Çalan Robot, Masa Makinesi, Abdest Otomatı, Pompa Otomatı ,Mey Dolum Otomatı dır. Diyarbakır'da Ulucami'deki güneş saati kendi eseridir ve ölen kadar yani 1206 yılına kadar yapmıştır. Onun geliştirdiği bilimler, zamanla gelişerek bugün hayatımızın vazgeçilmezleri arasına giren bilgisayarların ortaya çıkmasına imkân tanımıştır.

Sibernetik ve robotik biliminin babası olan Cezeri öz be öz Türk'tür. Bir türkün bunu geliştirmesi çok gurur duyulacak bir durumdur.

Gelelim Türkler neden teknolojide geriye gitti konusuna esasında bu konu daha geniş olarak anlatacak bir konu ama kısa olarak anlatmam gerekirse: Zamanımızdan 820 yıl önce robotlarla uğraşan Türk Halkı ne olduda teknolojik olarak bu kadar geriye gitmiştir. Bunlardan birinci nedeni Bizans imparatorluğu ve Araplar Türklerin iç işlerine çok karışmıştır asimile etmeye çalışarak geriye gitmemize yol açmıştır. Örnek vermek gerekirse Araplar teknoloji için müslümanlıkça günah demiştir ki peygamber efendimiz Hz Muhammed (S.A.V) her zaman ilericidir ki Kutsal kitabımız için Cenab-I Allah'tan (CC) ilk gelen ayet "Oku" dur bu bile ne kadar ilerici olmamızı gösterir ayrıca bizanslılarda avrupada ki akrabalarını kullanarak hazır teknolojiyi sattırarak balık tutmayı unutturarak balık vermişlerdir. Buda teknolojide gerilememize yol açmıştır.

Ülkemizde yakın tarihimizde Mustafa Kemal Atatürk Türk Tarih Kurumunu boşu boşuna yapmamıştır. Hatta atamız vasiyetinde İş Bankasında ki CHP hissesinin temettü gelirini de Türk Tarih Kurumuna ve Türk Dil Kurumuna bağlamıştır. Çünkü Atatürk geleceği inşa etmemiz Türk Tarihini öğrenerek olacağını anlamıştır. Bizde onun yolunda Türk Tarihinin ne kadar büyük bir tarih olduğunu öğrenerek geleceğimizi inşa edeceğimize inanıyorum.

{{r.adsoyad}} {{r.tarih | tarihsaat}}
{{r.yorum}}
Güvenlik kodu
Powered by BilgiSoft