Stratonikeia hükümlüleri ve sizi bekliyor…

Bu haber 14 Temmuz 2009 - 0:00 'de eklendi ve 1.055 kez görüntülendi.
Özcan Özgürozgurmugla@hotmail.com
Özgürce

Karyalılar da pek öyle mermer kullanımı yok. Güney Ege antik kentleri içinde mermer malzeme ile biraz Efes’te biraz Afrodisyas’ta karşılaşabilirsiniz.
Ama Yatağan’ın antik Stratonikeia Kenti öyle değil.
Bu gün Stratonikeia antik kenti dünyanın en büyük mermer antik kenti olarak gösteriliyor.
Antik kent denilince ilk akla gelen Efes’tir. Oysa Stratonikeia, Efes’ten çok daha büyük ve görkemli.
 
xx           xx           xx
Stratonikeia (Eskihisar) antik kenti Kazı Başkanı Doç. Dr. Bilal Söğüt’ten dinliyorum…
Muğla il sınırlarında Karya ve Likya uygarlıkları bilinir. Karya, Çine (Marsiyas) Çayı ile Dalaman (Indos) Çayı arasındaki bölgedir. Likya ise Fethiye sınırları ile birlikte Antalya sınırları içindedir.
Geçtiğimiz yıllarda M.Ü. Karya Araştırma Merkezi hocalarından Prof. Dr. Adnan Diler’in araştırmaları sonucu Muğla il sınırları içinde Bodrum’da (Pedesa)   üçüncü uygarlık “Lelegler” karşımıza çıktı.
Leleg halkı kalıntılarına şimdi bir de Stratonikeia’da rastlandı.
 
xx           xx           xx
Antik kentlerin hemen hepsinde bir şey var, ama Stratonikeia’da her şey var. Stratonikeia’da uygarlıklar, tarihi dönemler üst üste, iç içe…
Dünkü yazımda, “Eğer beni dinleyip, bu mermer kente ziyarette bulunursanız ne göreceksiniz?” diye sorup yanıtı bu güne bırakmıştım.
Stratonikeia, Suriye Kralı Selekos tarafından kurulmuştur. Selekos’un oğlu eşine (üvey annesine) aşık olmuştur. Bu yüzden hastalanmıştır. Kahinler, Selekos’a oğlu ile eşini evlendirmezse oğlunun öleceğini söylerler. Kral çaresiz, bu evliliğe izin verir, ama “gözümden uzak durun” dercesine onlar için bu ‘mermer kenti’ yaptırır. Kente de artık oğlunun eşi olan eşi Stratonikeia’nın adını verir…
Stratonikeia, bir Karya kenti olmakla birlikte ondan önce burada asıl Karya kenti “İdriyas Ülkesi” bulunmaktadır. Marsyas Çayı’nın oluşturduğu düzlük “Idrias Ülkesi” olarak adlandırılmıştır.
İdrias Ülkesi, öteki Karya yerleşmeleri gibi taşla inşa edilmiş. Aynı yerde Selekos’un kurduğu Stratonikeia ise beyaz mermer ile inşa edilmiş. Daha sonra gelen istilacı ve işgalciler (Romalılar, Bizanslılar) de Stratonikeia adını değiştirmemişler.
Taki Beylikler Dönemine kadar… Evliya Çelebi, antik Stratonikeia üzerinde kurulmuş olan Eskihisar köyünün Menteşeoğlu Ahmet Gazi tarafından 1354 yılında Cenevizlilerden alındığını, burada Kuru Camii ve Sultan Camii adında iki yapı yapıldığını yazmıştır.
 
xx           xx           xx
Evliye Çelebi’nin sözünü ettiği Sultan Camii’nin bu gün “Şaban Ağa Camii” olarak anılan cami olduğu sanılıyor. Stratonikeia ziyaretçilerini ilk karşılayan yakın zamanda Valilikçe restore edilmiş olan M.S. 1300’lere tarihlenen Şaban Ağa Camii olur. Caminin güneybatısında 14. yüzyıla tarihlenen, kareye yakın bir forma sahip, üst örtüye geçiş elemanı olarak Türk üçgenleri kullanılmış bir hamam yapısı mevcuttur.
Bu iki yapı adeta “temizliğin ve inancın” sembolü olarak yan yana durmaktadır ve hamam restore edilmeyi beklemektedir.
 
xx           xx           xx
Cami ve hamamdan sonra sizi ulu çınarların altında köy meydanı karşılar. Muhtemelen orada, köyü terk etmemekte direnin yaşlı teyze ve amcaları bulabilirsiniz. Onlar Kazı Başkanı Bilal hocanın komşularıdır…
Menteşeoğulları’nın 1425 yılında yıkılmasından sonra bölge Osmanlıların eline geçmiştir. Hilair’in gravürü, şehrin bu dönemdeki zengin kültür yapısını yansıtmaktadır. Rivayete göre, Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarına kadar Eskihisar Köyü’nde haftada iki gün Pazar kurulmaktadır…
Cami ve hamamı geçtikten sonra, pazarın kurulduğu ve Osmanlı dönemi mimarinin sizi kucakladığı meydandasınız.
Köy meydanındaki kamusal alandaki cami ve meyhanelerin birlikteliği hoşgörünün ileri düzeyde bir örneğini sergilemektedir. Köy meydanı, terziden manifaturacısına kadar çok çeşitli dükkanları barındırmaktadır. Meydandaki kahvehaneler aynı zamanda köyün berberleri ve dişçileridir.
Ama yapılar terk edilmiş, harap ve yıkıktır…
 
xx           xx           xx
Köy meydanındaki sivil mimarlık örneği yapılardan ikisini de Muğla Genç İşadamları Derneği ile Anakaralı bir iş adamı restore ettirip kurtardı. Öteki yapıların ve tarihi kalıntıların da sponsor beklediğini belirten Kazı Başkanı Bilal hocanın verdiği bilgiye göre meydan ile meydanı kazı evi ile birleştiren Osmanlı dönemi Arnavut kaldırımı yol ile bu yoldan ayrılarak antik tiyatroya giden Roma dönemi mermer yolun restorasyonu için Anıtlar Kurulu’ndan izin çıktığı müjdesini verdi.
Seneye bu iki yolda yürüyüp, tarihi solumak zevkli olacaktır…
 
xx           xx           xx
Meydanı geçip, Osmanlı dönemi bozulmuş Arnavut kaldırımı yolda yürürken, sağa dönerseniz, sivil mimarlık örneği; Beylikler, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi yapıları izleye izleye 10 bin kişilik Roma dönemi tiyatroya ulaşırsınız. Tiyatronun güneyindeki tepede yer alan Roma dönemine ait tapınağın kalıntılarını görebilirsiniz.
Yok eğer yola düz devam ederseniz, yolda şehrin önemli yapılarından bir diğeri Roma dönemine tarihlenen Bluterion (meclis binası) ile karşılaşırsınız.  Burada duvara kazınmış fiyat listesi sizi şaşırtacaktır.
Bu yola girmeyip, köy meydanının arkasını dolaşırsanız, Gymnasion ile karşılaşırsınız. Gymnasion’un MÖ 2. yüzyıl ortalarında mermer bloklarla yapıldığı, Roma döneminde tamirat gördüğü, Bizans döneminde de kuvvetli bir depremle yıkıldığı tahmin edilmektedir.
Eğer Arnavut kaldırımı, Kazı Evi’ne giden yolda iseniz, Bluterion’a varmadan sola dönüp, sivil mimarlık örneği yapıların arasından geçerek, şehrin Ana Kapısı’na (Tören Kapısı) ulaşırsınız. Burada arkeoloji öğrencilerini bulabilirsiniz…
Öğrenciler şu günlerde, Ana Kapı’dan şehre giden Roma Dönemi ana caddeyi ortaya çıkarmakla meşguller. Hemen kapının yanında da Bizans dönemi Bazilika’yı ortaya çıkarıyorlar. Burada çok sayıda Klasik ve Helenistik dönem tapınak ile birlikte, çok sayıda Bizans dönemi Bazilika (ibadet yeri) bulunmakta.
Ki, kent, Bizans döneminde diğer yerler gibi Aphrodisias’a (Denizli)  bağlı dini bir merkez haline gelmiş, 11. yüzyılda ise Türk kültürüyle tanışmıştır.
Gidin siz de kentle tanışın…

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.