Paul Wittek ve Menteşe Beyliği Çalışmaları

Bu haber 04 Ocak 2016 - 23:39 'de eklendi ve 932 kez görüntülendi.
Namık Açıkgöznamikacikgoz@gmail.com

Namık Açıkgöz

 1993’te, Muğla Üniversitesi’ne gelmeye karar verdiğimde, yaptığım işlerden birisi, yöre tarihini öğrenmekti. İlk elimi attığımda elime gelen bilimsel eser, Paul Wittek’in “Menteşe Beyliği” adlı eseri idi. Daha sonra başka kitaplar gördüysem de, en özgün eser olarak Wittek’in kitabı, uzun süre önemini korudu. (Prof. Dr. Mübahat Kütükoğlu’nun kitabı da bu konuda ciddi bir eserdir. Gelecek günlerde ondan da söz ederiz inşallah.)

Avustralyalı bir bilim adamı olan Paul Wittek’in “Menteşe Beyliği” (Almancası “Das Fürstentum Mentesche” ) adlı eseri, yayımlanan ilk kitabıdır. Kitap 1934’te, Alman Arkeoloji Müzesi İstanbul Şubesi tarafından “İstanbul Eserleri” serisinin 2.cüz’ü olarak ve John Heinrich Mordtmann’ın hatırasına ithafen yayınlanmıştır. Aynı eser 1967’de Amsterdam’da yayınlanmış; Türkçe’ye tercümesi de Orhan Şaik Gökyay tarafından yapılarak 1944, 1986 ve 1999’da yapılmıştır.

Modern tarih bilimi verilerine göre hazırlanan bu eserde, Menteşe Beyliği’nin teşekkülü ve egemenlik dönemleri, tarih vesikalarına, kroniklere ve bazı edebî metinlere bakılarak yazılmış; sikkeler ve kitabeler de ayrıca ele alınarak yöre tarihi, tabiri caizse, “ağyarını mâni, efradını câmi” ( gereksiz bilgileri dışlayan, gerekli bilgilerin de tamamını içine alan) bir eser meydana getirilmiştir.

Menteşe Beyliği’nin Beylikler zamanı ve Osmanlı’ya katılış dönemlerini inceleyen Wittek, Menteşe Beyliği’nin teşekkül tarihine de ışık tutmuştur.

Wittek, “Menteş/Menteşe” adının Türkler arasında yaygın olduğunu; nitekim Hacı Bektaş-ı Velî’nin kardeşinin adının “Menteş/Menteşe” olduğunu söyler ve bu adın, Yazıcızâde Ali’nin eserinde geçtiğini söyler ve o metni verir.

Menteşe Beyliği döneminin kültürel yapısına da dikkat çeken Wittek, Mahmud el-Barçınî’nin Bâz-nâme adlı kuşçuluk kitabından söz eder. (Wittek, Burgazî Fütüvvetn^mesi’nin Milas’ta yazılan bir eser olduğundan habersizdir; onu daha sonra fakir ortaya çıkarmıştır.) Ben bu kitabın adına ilk defa Wittek’in bu eserinde rastladım. Beylikler döneminde Türkçe eser yazılması veya bazı eserlerin Türkçe’ye tercüme edilmesinin teşvik edildiğini biliyor ve Aydınoğlu Beyi Umur Bey’in teşvikiyle yazılan eserlerden haberdardım ama ne yalan söyleyeyim, Menteşe Beyliği yöresinde, Menteşe Beyi’nin teşvikiyle yazılan Bâz-nâme’den haberim yoktu. Kitabın peşine düştüm ve el yazması nüshasını yıllar sonra elde edebildim.

Wittek, bu eserinde, 1404-1424 arası Moğol etkisi altında geçirilen dönemi de ince ince yazmıştır. Onun verdiği bilgilerden anlıyoruz ki, bugün yörede, o zamanlardan yerleşip kalmış Çağatay torunları bulunmakta. Yalıkavak mezar taşları ve kitabelerini araştırırken, “Eser Ulus” kabilesine ait mezar taşları görmüştük; bunlar Çağatay-Moğol kabilelerinin torunları idiler ve 15. Yüzyıldan beri hemşehrimiz olmuşlardı.

Wittek’in kitabı, yöre tarihine yatay bakışın eseri. Yörenin tarihi zemininin anlaşılması için bir temel eser. Daha sonra yapılan çalışmalarla, yörenin tarihi dikey olarak incelenmeye başlandı. İnşallah bu yayınlar tamamlandığında, Menteşe yöresinin tarihi, kültürel, ekonomik rontgeni çekilmiş olacaktır.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.