Milas’ta Yazılan Türkçe İlk Kuşçuluk Kitabı

Bu haber 29 Haziran 2015 - 18:54 'de eklendi ve 713 kez görüntülendi.
Namık Açıkgöznamikacikgoz@gmail.com

Selçuklu Devleti yıkıldıktan sonra kurulan Anadolu beyliklerinin içinde, Menteşe beyliğinin pek çok açıdan ayrı bir yeri vardır. Türkçe ilk Ahilik kitabı olan Burgazi Fütüvvet-namesi, Menteşe beyliği coğrafyasında yazılmıştır. İlk tıp kitaplarından olan İlyasiyye Fi’t-Tıp, Menteşe beyi İlyas (1402-1421) beyin yazdırdığı bir kitaptır. Bu yazının konusu olan Baz-name adlı kitap da bu coğrafyanın ilk kitaplarından biridir.

Baz-name, kuşlar ve atlar hakkında bilgi verilen bir kitaptır. Aslı Farsça olan bu eserin Türkçeye tercümesini, Menteşe beylerinden Gıyaseddin Mehmet, oğlu Mahmut’tan istemiştir. Kitabın dibacesinde (önsözünde) bu hususu, Mahmut (Edebiyat tarihlerinde “Mahmut el-Barçıni” olarak zikredilir. “Barçın” adı, bugünkü “Beçin”in orijinal şeklidir.) şöyle anlatır:  Bu za’if nahif duacıdan istid’a eyledi kim “Bu kitabı benüm içün Türki’ye döndürürsen azim minnet ola.”  Didi kim, “Farisi dili bize ariyetdür.” didi ve “Anun rümuz ve dakayıkına ıttılaumuz öküş olmaz. Lutf eylesen bu kitabı Türki’ye döndürsen ve hem bizüm sebebümüzden çok kişilere dahı bu ilmden hazz ve bizi dua ile analar. Zira kim senün dükeli dillerde ferasetün vardur; ale’l-husus Farisi dilinde nazirün yokdur” didi.

Günümüz diliyle şöyle diyor yazar: Bu zayıf, zavallı duacıdan diledi ki, “Bu kitabı nemim için Türkçe’ye çevirirsen büyük bir minnet olur. Dedi ki, “Fars dili bizde geçici bir dildir.” Dedi ve “Onun sembol ve inceliklerine pek vukufumuz olmaz. Lutf eylesen de bu kitabı Türkçe’ye çevirsen de bizim sebep olmamızla çok insan bu bilgiden haz alsa ve bizi de dua ile ansalar. Senin pek çok  dile vukufun vardır; özellikle Fars dilini bilmekte benzerin yoktur.”

Metinde, bazı Arapça kelimelerin yanında eski Türkçe’den “öküş” ve “dükeli” (çok, pek çok) kelimelerinin geçmesi de, Türkçe tarihi açısından önemlidir.

Düşünebiliyor musunuz, taaa 14. Yüzyılın ortalarında, Anadolu’nun en batısında bir beyliğin başındaki Türkmen beyi, kuşlarla ilgili bir kitabın Türkçe’ye çevirilmesini istiyor ve bunu yaparken bir de dil politikasını belirliyor.  O zamana kadar resmi yazışmalarda ve edebi metinlerde kullanılan Farsça’nın geçici, emanet bir dil olduğunu söylüyor. İdeolojik değil, pratik-pragmatik bir tutum sergiliyor  Farsça’ya karşı yani.  (Farsça etkisinin 14. Yüzyılda kaybolmaya başladığı iddiasına inanmayanlara da kapak olsun Menteşe beyi Mehmet’in bu sözleri.)

Orijinal nüshası Milano Kütüphanesi’inde olan ve yayın için hazırlamakta olduğumuz bu eserden bazı ilginç kısımları, zaman zaman sizlerle paylaşacağız.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.